Бусад
“Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажилладаг багшид 10 хувийн нэмэгдэл олгоно”
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд энгийн сургуульд суралцах шийдвэрийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яамнаас гаргасан. Тэгвэл энэ шийдвэрийг хэрэгжүүлэхэд хэрхэн анхаарч ажиллаж байгаа талаар тус яамны Ерөнхий боловсролын бодлогын газрын мэргэжилтэн Б.Гэрэлтуяатай ярилцлаа.
-Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд энгийн сургуульд суралцах шийдвэрлийг БСШУСЯ-наас гаргасан. Өнөөдөр хичээлийн шинэ жил эхлээд гурван долоо хоног болж байна. Салбар яамнаас гаргасан шийдвэрийн хүрээнд ямар ажлуудыг хийж байна вэ ?
-Өмнө нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүд энгийн сургуульд огт сурч байгаагүй гэсэн үг биш. Өнгөрсөн 2018-2019 оны хичээлийн жилд боловсролын системд нийт 6518 хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд бүртгэгдсэн. Эдгээр хүүхдээс 1740 хүүхэд нь тусгай зургаан сургуульд сурч байгаа бол үлдсэн 4678 хүүхэд энгийн сургуульд суралцсан. Гэхдээ тэр хүүхдүүд энгийн сургуульд суралцахад хүүхдийг хэрхэн үнэлж, ямар хөтөлбөрөөр хичээл заах гээд зохицуулсан эрх зүйн баримтууд байхгүйгээс олон асуудал үүсдэг байлаа.
Үндэсний статистикийн хорооны 2018 оны арваннэгдүгээр сарын мэдээгээр улсын хэмжээнд 0-18 насны 10660 хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд бий. Гэтэл хүүхдүүд гурван наснаас эхлэн боловсролд хамрагдах ёстой. Тиймээс 3-18 насны 8000 гаруй хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд байгаа бол 1087 хүүхэд нь сургуулийн өмнөх боловсролд хамрагдсан. Харин Насан туршийн боловсролын төвд 933 хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд хамрагдсан бол огт боловсролд хамрагдаагүй 1800 орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд байгаа гэсэн тоон судалгаа гарсан. Өнгөрсөн 2018 онд БСШУСЯ-наас гаргасан эрх зүйн баримт бичгүүд яг эдгээрийг зохицуулахад зориулсан юм. Үүнд 2018 оны гуравдугаар сард “Ганцаарчилсан сургалтын төлөвлөгөө боловсруулах аргачлал” гээд салбар яамны сайдын тушаал гарсан. Энэ тушаал нь энгийн, тусгай сургууль байна уу хүүхдүүдийн үзэж буй судлагдахууны агуулгаар хичээллэж чадахгүй хүүхдүүдийг багш нь тухайн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ганцаарчилсан сургалтын төлөвлөгөөг боловсруулж, ажиллах юм. Жишээлбэл, ангийн багш энэ хүүхдэд эхний улиралд ийм юмыг заана гээд эцэг, эх, сургалтын менежерээрээ баталгаажуулаад ажиллана гэсэн үг.
-Ганцаарчилсан төлөвлөгөөг батлуулснаар хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг хэрхэн үнэлнэ гэсэн үг вэ?
-Бид 2018 онд гаргасан А/425 дугаар үнэлгээний журамд хоёр заалт оруулж өгсөн. Нэгдүгээрт ганцаарчилсан сургалтын төлөвлөгөөгөөр хичээллэсэн хүүхдийг бусад хүүхдүүдтэй нь харьцуулахгүй өөрийнх нь ахицаар нь үнэлнэ гэсэн байгаа. Хоёрдугаарт хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж оношлогдсон хүүхдийг сургууль төгсөх шалгалт авах, баримт бичигт тусгахдаа сургуулийн шалгалтын комиссын шийдвэрээр шийдвэрлэнэ гэж тусгасан. Дараагаар нь 2018 оны арваннэгдүгээр сард Эрүүл мэндийн яамны сайд, Нийгмийн хамгаалал хөдөлмөрийн яамны сайд, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яамны сайд хамтран “Заавар маягт батлах тухай” тушаалыг баталсан. Энэ тушаалд Монгол Улсад байгаа 0-18 насны хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд хэрхэн зохист дэмжлэгийг үзүүлэх вэ гэдгийг тусгасан юм. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг төрөнгүүт нь эх хүүхдийн ягаан дэвтрийг олгож, боловсролын хэсгийг оруулсан. Тэр хэсэг дээр орон нутаг бүр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг сургуульд хамрагдалтыг дэмжих зөвлөлийг байгуулна гэж зааварласан.
-Эдгээр зөвлөлүүд байгуулагдсан уу?
-Одоо салбар яамд зөвлөл байгуулагдсан тушаалууд эхнээсээ ирж байгаа. Тэр зөвлөлийг аймаг орон нутгийн удирдлагууд байгуулж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг боловсролд хамруулахаас гадна огт хамрагдаагүй хүүхдээ олж илрүүлж ямар нэгэн боловсролд хамруулах юм. Мөн заавар дээр ерөнхий боловсролын сургууль бүрт хүүхдийн дэмжлэгийн багийг байгуулах ёстой гэж тусгасан. Хөвсгөл аймгийн хувьд орон нутагтаа дэмжих зөвлөлийг байгуулж, нэг өдөрт хөгжлийн бэрхшээлтэй 40 хүүхдийг хурлаараа оруулж байсан. Хэрвээ сургуульд нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд суралцдаг бол багаараа хэрэгцээтэй, шаардлагатай зүйлээр туслах юм. Үүний дараагаар бид сургууль дээр болох үйл явцыг журамласан “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг ерөнхий боловсролын сургуульд тэгш хамруулах журам”-ыг гаргаж байгаа.
-Тухайн ангийн багш энгийн хүүхдүүдэд хичээл заахаас гадна хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд ганцаарчилсан сургалтыг явуулах юм байна. Цалин хөлсийг тодорхой хувиар нэмэгдүүлэх үү?
-Өнгөрөгч дөрөвдүгээр сарын 12-нд Засгийн газрын 145 дугаар тогтоол гарсан. Энэ тогтоолоор энгийн сургууль, цэцэрлэгт ажиллаж буй багшид нэмэгдэл хөлс олгох журмыг боловсруулж батлуулсан. Бид энэ журам дээр ажиллаж, Засгийн газрын тогтоолын төслийг оруулж байгаа. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажиллаж байгаа багшид үндсэн цалингийн 10 хувийн нэмэгдэл олгох саналыг оруулсан. Сая Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамнаас дэмжсэн. Багш нарыг чадавхижуулах тал дээр их дээд сургуульд тусгай хэрэгцээт боловсролын тэнхимийг байгуулж, Монгол Улсын боловсролын их сургуульд 122 багш шинээр бэлтгэгдсэн. Одоо 3.5 жилийн бакалаврын ангид 100 орчим оюутан суралцаж байна. Ерөнхийдөө Монгол Улсын боловсролын их сургуулийн сонгох хичээлд нь тусгай хэрэгцээт боловсролын хичээлийг оруулсан байгаа. Ноднин гэхэд энэ хичээлийг 680 гаруй оюутан энэ хичээлийг сонгож үзсэн байна лээ. Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтэд 2300 гаруй багш нарт үндсэн сургалтаараа тэгш хамруулалтын анхан шатны мэдлэгийг олгосон.
-Саяхан хичээлийн шинэ жил эхлээд удаагүй байхад аутизмтэй хүүхэд энгийн сургуульд суралцахаар очоод хөөгдсөн гэх мэдээллийг ар гэрийнхэн нь өгч байсан. Энэ асуудлыг судалж үзсэн үү?
-Тэр хүүхдийн асран хамгаалагч болох эмээтэй нь утсаар холбогдсон. Тухайн хүүхэд “Монгол од” гээд хувийн сургуульд нэгдүгээр ангид сурч байсан юм билээ. Сургуулийн зүгээс “Эхний ээлжинд хүүхдээ өглөө өгөөд өдөр ав. Тэрнээс гадна туслах багш хэрэгтэй байна” гэдэг шаардлагыг тавьсан гэдгийг эмээ нь хэлсэн. Одоо тэр хүү “Монгол од” сургуулийн дэргэдэх өөр хувийн сургуульд дүүтэйгээ хамт сурч байгаа.
-Одоогийн байдлаар хэчнээн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд энгийн сургуульд суралцах хүсэлтээ өгөөд байна вэ?
-Жишээлбэл 141 дүгээр сургуульд тэг хараатай хүүхдийг нэгдүгээр суралцаж байна. Ингэхдээ Хараагүйчүүдийн үндэсний холбооноос туслах багш дагуулаад сургаж байгаа. Удахгүй 2020 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс 44-өөс дээш хүүхэдтэй ангид туслах багш ажлуулна гэсэн журам хэрэгжиж эхэлнэ. Тэгэхээр 141 дүгээр сургуулийн зүгээс тэр туслах багшийг ажилд авч, цалинжуулна гэсэн. Одоо ерөнхий боловсролын сургуулийн захирлууд туслах багшийн төсвийг суулгачихсан байгаа. Ер нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг боловсролд хамруулах сайн жишээ өндөр хөгжилтэй орнуудад сайн хэрэгжиж байна. Харин манай улсын хувьд туршлага бага, дөнгөж тэгш хамруулах гээд эхлэлээ тавьж байгаа учраас тал талын оролцоо маш чухал.
-Өнөөдрийн байдлаар ерөнхий боловсролын сургуулиудад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд зориулсан орчин нөхцөлийг бүрдүүлсэн зүйл харагдахгүй байна. Зарим нь нийслэлийн хэмжээнд ганц хоёрхон сургууль дээр орчин нөхцөлөө сайжруулсан гэж шүүмжилж байна?
-Хамгийн гол нь эрх зүйн баримт бичиг гарна гэдэг чинь маш том амжилт. Гаргасан баримт бичиг дээр ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн асуудлыг шийдэж байгаа. Жишээлбэл, тэргэнцэртэй, харааны бэрхшээлтэй хүүхдэд маш их тохирох хэрэглэгдэхүүн шаардлагатай. Тийм учраас тухайн сургуулийн хувьсах зардлыг гурав дахин нэмэгдүүлж өгч байгаа. Тэр зардлыг багшийн цалин хөлс, хүүхдийн тохирох хэрэглэгдэхүүн ашиглах ёстой. Өнөөдөр журам гарлаа гээд маргааш нь шууд хэрэгжээд явна гэж байхгүй шүү дээ. Манай улсын хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн боловсролд хамрагдалтын тоо үзүүлэлт 80 хувьд хүрээд байгаа. Цаашдаа ажлаа үе шаттайгаа хэрэгжүүлнэ.
-Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн боловсролд хамрагдсан үзүүлэлт 80 орчим хувьтай байгаа гэлээ. Гэтэл тэр хүүхдүүд сурах орчин нөхцөл, харилцаа гээд олон хүндрэл бэрхшээлээс болоод сургуулиа төгсч чадалгүй орхих тохиолдол цөөнгүй гардаг?
-Одоо харин ч хүүхдүүдийн хандлага их өөрчлөгдсөн. Энэ журам батлагдахаас өмнө ерөнхий боловсролын сургуульд хөгжлийн бэрхшээлтэй 5000 орчим хүүхэд суралцаж байсан. Харин ч энэ журам гарсантай холбоотойгоор энгийн сургуульд сурах хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн тоо нэмэгдэж байгаа. Надаар дамжаад тусгай 55 дугаар сургуулиас хоёрдугаар бүрэн дунд сургууль руу явсан. Мөн 113, 16 дугаар сургууль руу суралцсан.
-Ерөнхий боловсролын сургуулиудад цахилгаан шат хийснээр сургуулийн орчин нөхцөлд ихээр нөлөөлнө гэж хэлж байна. Тийм боломж бий юу?
-Хуучны баригдсан сургуулиудад шинээр цахилгаан шат хийнэ гэдэг хүндрэлтэй. Харин одооноос баригдаж буй бүх сургууль, цэцэрлэгийн барилгаа хүлээж авахдаа хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнд зориулсан барилгын стандартын шаардлагыг хангасан байх ёстой гэдэг шаардлагыг тавьж байгаа. Тэрнээс гадна нийслэлд “ЖАЙКА” олон улсын байгууллагын санхүүжилтээр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд зориулсан шинэ гурван сургууль баригдаж байна. Удахгүй Дэлхийн банкны санхүүжилтээр 10 аймагт нэг нэг үлгэр жишээ дэмжих танхимыг байгуулахаар төлөвлөсөн.
Бусад
Их, дээд сургуулиудын академик эрх чөлөөг хангаж, өмчийн хэлбэр харгалзалгүйгээр дэмжин ажиллана
Өнгөрсөн наймдугаар сард Боловсролын сайд П.Наранбаяр Монголын хувийн их дээд сургуулиудын холбооны төлөөлөлтэй уулзах үеэр ярилцсаны дагуу нэгдсэн байдлаар бүх хувийн их, дээд сургуулийн удирдлагуудтай уулзлаа.
Хувийн их, дээд сургуулийн удирдлагууд тулгамдаж буй асуудлуудаа хэлэлцэн нэгтгэж, төрийн дээд боловсролын салбар дахь оролцоо дэмжлэг болон эрх зүйн орчин, элсэлтийн босго, дээд боловсролын байгууллагуудын эрэмбэ, багшийн хөгжил болон нийгмийн баталгаа гэсэн чиглэлүүдээр санал хүсэлтээ илэрхийлэв. Тухайлбал, их, дээд сургуулийн онцлогийг харгалзаж үнэлэх замаар эрэмбэ тогтоох, төрийн зүгээс өмчийн хэлбэрийг ялгахгүйгээр адил тэгш бодлого хэрэгжүүлэх, салбарт хэрэгжиж буй хуулиудад өөрчлөлт оруулах шаардлагатай гэлээ.
Боловсролын сайд П.Наранбаяр их, дээд сургуулиудын академик эрх чөлөөг хангаж, өмчийн хэлбэр харгалзалгүйгээр дэмжин ажиллахаа онцолж, дээд боловсролын байгууллагуудын онцлог, чиглэлийг харгалзан ангилах байдлаар хөндлөнгийн байгууллагаар эрэмбэ тогтоолгох, элсэлтийн босгыг үе шаттайгаар өсгөн элсэгчдийг чанаржуулах бодлого баримтална хэмээв. Мөн бүх санал хүсэлтэд хариу өгч, нэгтгэж эрэмбэлэн үе шаттайгаар шийдвэрлэхээ хэллээ гэж Боловсролын яамнаас мэдээллээ.
Бусад
ТББХ: Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хорооны бүрэлдэхүүний тухай асуудлыг хэлэлцэв
Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны хуралдаанаар Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2024 оны 01 дүгээр тогтоолоор байгуулагдсан ажлын хэсгийн танилцуулгыг сонслоо.
Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 126 дугаар зүйлийн 126.5 дахь хэсэгт “Улсын Их Хурлын хяналтын сонсголыг зохион байгуулах нарийвчилсан журмыг Улсын Их Хурлын тогтоолоор батална.” гэж заасныг үндэслэн уг тогтоолын төслийг боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2024 оны 08 дугаар сарын 21-ний өдрийн 01 дүгээр тогтоолоор УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэгээр ахлуулан, УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа, П.Сайнзориг, Х.Тэмүүжин нарын бүрэлдэхүүнтэйгээр байгуулсан юм.
УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг ажлын хэсгийн дүгнэлтийг танилцуулав.
Тэрбээр, Өнгөрсөн хугацаанд Монгол Улсын Их Хурлын хяналтын сонсголыг Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хууль, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль, Нийтийн сонсголын тухай хууль болон Монгол Улсын Их Хурлын 2017 оны 12 дугаар тогтоолоор баталсан “Нийтийн сонсгол зохион байгуулах журам”-д заасны дагуу зохион байгуулж ирсэн.
Монгол Улсын Их Хурлаас 2024 оны 05 дугаар сарын 16-ны өдөр баталсан Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай болон Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-д Монгол Улсын Их Хурлын хяналтын сонсголыг зохион байгуулах зарим харилцааг нарийвчлан зохицуулж хуульчилсан байна.
Тодруулбал, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн Арван тавдугаар бүлэг бүхэлдээ Монгол Улсын Их Хурлын хяналтын сонсголыг зохион байгуулах дараах харилцааг нарийвчлан зохицуулсан байна. Үүнд:
- 119 дүгээр зүйлд Улсын Их Хурлын хяналтын сонсгол явуулах талаар хүсэлт гаргах, хүсэлтийг шийдвэрлэх талаар;
- 120 дугаар зүйлд сонсгол зохион байгуулах харьяаллын талаар;
- 121 дүгээр зүйлд сонсголын бэлтгэл ажлыг хангах талаар;
- 123, 124 дүгээр зүйлд сонсголд оролцогч, түүний эрх, үүрэг;
- 125 дугаар зүйлд сонсгол даргалагчийн эрх, үүрэг;
- 126, 127 дугаар зүйлд сонсголыг танхимаар болон цахимаар явуулах журам;
- 128 дугаар зүйлд сонсголын тайлан, тэмдэглэл боловсруулж, олон нийтэд түгээх талаар;
- 129-133 дугаар зүйлд Нэр дэвшигчийн сонсгол зохион байгуулах журам.
Өөрөөр хэлбэл, Улсын Их Хурлын хяналтын сонсголыг дээр дурдсан хуулийн зохицуулалтын хүрээнд зохион байгуулах боломжтой байх бөгөөд нарийвчилсан журам батлан гаргах тохиолдолд хуулийн зохицуулалтыг давхардуулан журамд тусгах нөхцөл үүсэж байх тул тус журмын төслийг боловсруулах шаардлагагүй гэж ажлын хэсэг дүгнэлээ гэлээ.
Түүнчлэн тэрбээр 2024-2028 оны парламентын бүрэн эрхийн хугацаанд холбогдох журмын тоог цөөлж, хуулиар зохицуулах шаардлагатай зохицуулалтыг журмаар биш хуульд тусгаж байх стратегийг баримталж байгааг дурдаад, цаашид хууль хэрэглээний хувьд ойлгомжтой болгох үүднээс Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тохиолдолд хяналтын сонсголын зохион байгуулалттай холбоотой зарим шаардлагатай зохицуулалтыг нэмж тусгах саналтай байна хэмээсэн. Тухайлбал, тус хуулийн 121 дүгээр зүйлийн 121.6-д заасны дагуу шинжээчийг томилохдоо ажлын хэсгийн саналыг үндэслэн Байнгын хороо тогтоол гаргахаар зохицуулсан байна. Өөрөөр хэлбэл, ажлын хэсэг байгуулагдаагүй бол шинжээч томилох хүсэлт гаргах субьект хэн байх талаарх зохицуулалтыг тодорхой болгох шаардлагатай. Түүнчлэн сонсгол явуулах бүтэц нь Байнгын хороо, дэд хороо байх олон улсын жишигт нийцүүлэх нь цаашид Байнгын хорооны үйл ажиллагааг илүү мэргэшсэн, уялдаа холбоотой байх ач холбогдолтой тул холбогдох өөрчлөлтийг хийх хэрэгтэй. Мөн 123 дугаар зүйлийн 123.3 дахь хэсэг, 126 дугаар зүйлийн 126.5 дахь хэсгийг тус тус хүчингүй болгох саналтай байгаагаа танилцуулсан юм.
Ажлын хэсгийн дүгнэлттэй холбогдуулан асуулт асууж, санал хэлэх гишүүн гараагүй.
Мөн хуралдаанаар Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хорооны бүрэлдэхүүний тухай асуудлыг хэлэлцэв.
УИХ дахь МАН-ын бүлгээс тус дэд хорооны бүрэлдэхүүнээс УИХ-ын гишүүн Ж.Ганбаатарыг чөлөөлж, УИХ-ын гишүүн Ц.Сандаг-Очирыг бүрэлдэхүүнд оруулах саналыг ирүүлсний дагуу Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлын дэд хорооны бүрэлдэхүүний тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулжээ.
Хэлэлцэж өуй асуудалтай холбогдуулан асууж, санал хэлэх гишүүн гараагүй бөгөөд хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх тогтоолын төслийг хэлэлцэн батлахыг дэмжин, Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцуулахаар тогтов.
Дараа нь “Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны намрын ээлжит чуулганы төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын цаглавар батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.
Тогтоолын төслийн талаар Байнгын хорооны дарга Ж.Бат-Эрдэнэ танилцуулсан. Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.1 дэх хэсэгт зааснаар Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалт нь төлөвлөгөөт, төлөвлөгөөт бус гэсэн төрөлтэй байх бөгөөд мөн хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.6 дахь хэсэгт заасны дагуу Төрийн байгуулалтын байнгын хороо Улсын Их Хурлын ээлжит чуулганы хугацаанд хийх төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын цаглаврыг холбогдох шийдвэрийн төслийн хамт нэгдсэн хуралдаанд оруулж, шийдвэрлүүлэх ёстой хэмээв.
Мөн тус хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.2 дахь хэсэгт заасны дагуу Байнгын, дэд хорооноос хийх төлөвлөгөөт хяналт шалгалтыг Улсын Их Хурлын төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын цаглаварт тусган хэрэгжүүлэхээр заасныг тодотгоод, хяналт шалгалтын талаар Байнгын хороодоос холбогдох саналыг авахад Аж үйлдвэржилтийн бодлогын, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооноос тусгайлан санал ирүүлээгүй гэлээ.
Байнгын хороодоос ирүүлсэн санал болон хяналт шалгалтын бусад асуудлын хүрээнд УИХ-ын 2024 оны намрын ээлжит чуулганы хугацаанд зохион байгуулах нэр дэвшигчдийн хяналтын сонсголыг УИХ-ын төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын цаглаварт тусган боловсруулсан хэмээн танилцуулсан юм.
Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг, иргэдээс ирж байгаа хүсэлт, өргөдлийн дагуу хууль зүйн бодлоготой холбоотой, ялангуяа Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль тогтоомжийн биелэлттэй холбоотой асуудлыг хяналт шалгалтын цаглаварт оруулах асуудлыг хөндөн байр сууриа илэрхийлсэн.
Эцэст нь тогтоолын төслийг хэлэлцэн батлах асуудлаар санал хураалт явуулахад хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжин чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг танилцуулахаар тогтов хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.
Бусад
Дэлгэрэх цехийн М.Эрдэнэцэцэг
“Манайх эсгий бүрээсээс бусдыг үйлдвэрлэдэг, гадуур дотуур цагаан бүрээс, давхарга, берзинт, өрх гээд л. Миний хувьд 1993 оноос өрхийн үйлдвэрлэл эрхэлж, ээжтэйгээ хамт цагаан бүрээс оёж эхэлсэн. Түүнээс хойш 31 жил өнгөрсөн байна. Манайхыг аж ахуйн нэгж гэж ойлгов оо, оёдлын цех шүү. Ажлын байрны хүчин чадлын тухайд 16 хүн ажиллах боломжтой ч өнөөдрийн байлаар найман оёдолчин ажиллаж буй ” хэмээн үйл ажиллагаагаа танилцуулсан бүсгүй бол БЗД-ийн иргэн, Дэлгэрэх цехийн эзэн М.Эрдэнэцэцэг. Гав шав хийсэн гялалзуур эмэгтэй шүү гэх тодотголд яг таарах хүн гээд хэлчихвэл буруудахгүй л болов уу. Түүний ажил агуулахаас бүс бараагаа ангилж татахаас эхэлж, эсгүүр хийх, оёдол, ангилах, бэлэн болсон бүтээгдэхүүнээ Нарантуул руу хүргэх, орон нутаг дахь борлуулагчид руугаа ачуулах гэхчилэн амсхийх завгүй гүйсээр үдшийн бүрийтэй золгоно. Ажлынхаа завсраар өндөр настай ижий, хүү хоёроо халамжлах учиртай. Бас ажлын хамт олон гэж бодлын үзүүрт өнжих найман бүсгүй, хоёр эр бий. Хүний л амьдрал болохоор жаргал зовлон ээлжилнэ. Ямар ч үед дэргэд нь байж, зүдрэх үед нь энгэртээ наах нь миний үүрэг гэж ойлгох түүнд хамт олон нь хачин сайн юм билээ. Нэгэн цагт ээжүүдээ дагаж, цехийнх нь умгар өрөөнд эрхэлж наадаж өссөн охид амьдралд хөл тавьж, эдүгээ оёдолчин болцгоон хоёр ээжтэйгээ мөр зэрэгцэн ажиллаж байгаа гээд бодохоор Дарь-Эхийн овооны энгэр бэлд бууриа засч төвхнөсөн жижигхэн цехийн түүх эгэлгүй агаад бахархам ажээ.
Ажилсаг ээжийн хичээнгүй охин
М.Эрдэнэцэцэг өөрийнхөө сайн сайхан явааг ээжийнхээ ажилсаг чанартай холбоно. Ё.Нармандах хэмээх гайхамшигт эмэгтэй бол түүний ээж. Цэл залуугаараа ханиасаа хоцорч гурван үрээ хөлийг нь дөрөөнд,гарыг нь ганзаганд хүргэсэн ижийгээрээ охин нь өнөөдөр гангарч сууна.
Хөнгөн, хүнсний техникум төгссөн залуухан бүсгүй амьдралд хөөр баяртайгаар хөл тавьтал мэргэжил бус юу чаддагаараа амьдарлаа залгуулах тийм цаг үе тосох нь тэр. Тодруулж хэлбэл, БНМАУ зах зээлийн нийгэмд шилжсэн 1990 оны цагаан морин жил. Амьдралын ямар ч үед хөл алдаж үзээгүй ижий нь “Эрдэнэцэцэг ээ, миний охин ижийнхээ оёдлын машинаар хоолоо олж ид. Нагац ахын чинь хүүхдүүд гэрийн бүрээс, цаваг оён Дэнжийн мянгын зах дээр борлуулж байна. Борлуулалт ч гайгүй бололтой. Би тэдэнд тусалж, гэрийн бүрээс, цавгийг яаж эсгэдэг, хэрхэн оёдгийг мэдэж авлаа. Одоо хоёулаа үзээд алдая. Монгол хүн байгаа цагт монгол гэр байж л таарна” хэмээн цуу ямбуу даавуу дэлгэн анхны эсгүүрээ хийсэн тэр өдрөөс хойш бага таван ханатын баруун талаас оёдлын машины дуу тасраагүй гэж хэлж болно. Ингэж л тэрбээр өөрийн гэх орлоготой энэ цагийн хэллэгээр бизнесийнхээ гарааг эхлүүлсэн түүхтэй.
Оёдлын цех байгуулагдаад 31 жил болжээ. Хүний амьдралын бүхэл бүтэн үе ч гэж хэлж болохоор. Өсч дэвжсэн түүх нь энгийн юм шиг атлаа шантарч, уйлж дуулж явсан өдрүүд М.Эрдэнэцэцэгт бий. “Одоо л хөл дээрээ босох нь. Банкнаас авсан зээлээ түүртэлгүйгээр дарж чадах цаг айсуй” хэмээн бүтэн нойртой хонож эхэлтэл гал усны гашуун зовлонгийн өмнө өвдөг сөгдөх нь тэр. Амсхийх гэдгийг умартан зүтгэж байж бий болгосон бүхнийг нь дүрэлзсэн гал хамж аваад үнс болгож орхив. Хүний амь эрсдээгүйд нь магнайгаа хагартал баярлавч ёрдойж харлаад үлдсэн төмрийн хог, утаа савсуулан уугих бууриас өөр юу ч үгүй хоцорсондоо харамсан, харамсан уйлж зогссон тэр хүнд үеийг туулаад л гарсан. Ажлын байрны тав тухтай орчныг бүрдүүлэхийн төлөө хичээн 2019 онд үйлдвэрийн хоёр давхар шинэ байраа ашиглалтад оруулав. Эдүгээ агуулах, савтай ч болсон байна. Бараа материалаа ч жилийн дөрвөн цагийн эргэлтийг даахуйцаар нөөцлөх эдийн засгийн боломжтой болсон гээд багагүй амжилтад хүрсний нууц нь маш энгийн. Эрхэлсэн ажилдаа сэтгэлээ өгч, хичээх явдал. Түүнчлэн хэлсэн үгэндээ хүрч, үнэнч байдлыг эрхэмлэдэг чанар аж.
Хөндлөнгөөс харахад, сувд мэт шаргалтан цайрах цуу ямбуу даавуу нэгэн хэмээр нүргэлэх оёдлын машины дуу, үйлчин бүсгүйн хурдан шаламгай хөдөлгөөнтэй өнгө хослохуй дор монгол гэрийн гоёл болох гадуур, дотуур цагаан бүрээс, цаваг, өрх болж хувирна. “ Үнэтэй торгон хөшиг хэцээр татаж” хэмээх шүлэг зөвхөн шил толь болсон орд харшийнх бус талын Монголын үнэт өв монгол гэрийн дотуур хөшиг ч хээ хуар, саа бүхий үнэтэй торгоор хийгддэг болсныг энэ цехийн үйлдвэрлэж буй бараа бүтээгдэхүүнээс олж харснаа нуух юун.
“Цэцгээ гэдэг оёдолчныг хайж явна”
Худалдан авагчид түүнийг ийн сурагласаар ирэх нь бий. “Байнгын минь хаяг Нарантуул зах” шүү дээ хэмээн цайлганаар инээх оёдолчин бүсгүйг малчид андахгүй болжээ. Жил өнжөөд л гэрийнхээ гадуур, дотуур цагаан бүрээсээ сольдог учраас түүний урласан цагаан бүрээсүүд борлогдохгүйн зовлон үгүй. Ийм амжилтад хүрэхийн тулд монгол гэрийн давуун эдлэлийн зах зээлийг алдахгүйн төлөө тэрбээр 31 жил тасралтгүй хөдөлмөрлөсөн. Гэхдээ үнэнчээр. Үйлдвэрлэлийн аль ч шат дамжлагад алдаа гарах ёсгүй гэж тэр үздэг. Түүний баримталж ирсэн зарчим бол чанартай бүс даавуугаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэх, худалдан авагчаа солихгүй байх явдал. Нэг удаагийн ашиг бодох бус зөвхөн өөрийг нь зорьж ирэх худалдан авагчаа дээдлэх учиртай хэмээн мань хүн үздэг байна. Тэр утгаараа байнгын үйлчлүүлэгчийн захиалгыг цаг хугацаанд нь гаргаж өгөхийг хичээхийн сацуу худалдаж авсан бүрээс нь очоод барихад язайхгүй, дутахгүй байх ёстой гэдэг дээр анхаарч ажилладаг байна. Үр дүнд нь малчид итгэлээ өгч, Эрдэнэцэцэг буюу Цэцгээ оёдолчны сэтгэлээ шингээж оёсон гэрийн даавуун эдлэлийг сонгож тэр хэрээр эрэлт ч их болжээ. Үүнээс гадна бараа бүтээгдэхүүнийхээ чанарт онцгой анхаарч анхны дамжлаг болох хамгийн чанартай даавууг сонгож, үйлдвэрлээ явуулна. Бас итгэлийн асуудал. Энэ талаараа тэрбээр “Манайх түншүүдтэйгээ 2004 оноос хамтран ажиллаж, бие биеийнхээ итгэлийг алдахгүй явсаар өнөөдөртэй золгосон. Аливаа үйл хэрэг итгэлцэл дээр тогтдог бөгөөд хэн хэнийхээ итгэлийг алдахгүй байх аваас хамтын ажиллагаа улам л бэхжин хөгждөг жамтай” хэмээн өгүүлсэн.
М.Эрдэнэцэцэг олонтой нэгэн.
Оёдолчдынхоо ахуй амьдралыг өөд татаж, хамтдаа хөгжих нь түүний зорилго. Зорилгодоо хүрэхийн тулд тэднийгээ ажлаар хангах явдал. Азаар бидэнд ажилгүй өнжих өдөр гэж үгүй. Өөрөөр хэлбэл, захиалга тасардаггүй гэсэн үг. Гэхдээ тэдний ажил улирлын чанартай гэдгийг хэлэх нь зөв байх. Шинэ гэрийн найр наадам, хуримын сар дуусмагц автомашины дулаан хучилга, гэрийн хаалганы дулаалга руугаа орно. Тэгээд арванхоёрдугаар сарын сүүлчээс хойш үндсэн бүтээгдэхүүнээ оёж эхэлдэг байна. Нөөц гэж ч ойлгож болох юм билээ. Нөгөөтэйгүүр, түүнийг тойрон найман “цэцэг” эргэлдэж буй. Түүний ”торгон” цэрэг П.Алтанцэцэг гэхэд л Дэлгэрэх цехэд 18 жил ажиллаж байгаа бөгөөд үйлдвэрийнхээ бүхий л үйл ажиллагааг хариуцна. И.Санчирын тухайд 16 дахь жилдээ ажиллаж байгаа. Оёдол хийхээс гадна оёдлын машины бүхий л засвар үйлчилгээг хариуцдаг алтан гартай бүсгүй. Тэрбээр дулаалга, давхарга, берзинт гээд бүсгүй хүн оёход хэцүү байж мэдэх оёдлыг ч өлхөн хийдэг. Цехэд шинэ хүн орж ирэхэд оёдлын бүх шат дамжлагыг зааж сургах үүрэг түүнийх. О.Лхамсүрэн хамт олныхоо эд эс нь болоод 12 жил болжээ. Алиа хошин, нийтэч зантай хэмээн танилцуулсан. И.Оюунтүлхүүр арав дахь намартайгаа золгож байгаа. Залуучууд дотроо хамгийн хурдан шалмаг, дайчин бүсгүй гэж ирээд л дарга нь магтаж байна лээ. С.Мөнхзул бүсгүйн хувьд үйлдвэрлэл хариуцдаг П.Алтанцэцэгийн охин нь. Уг нь тэрбээр тогооч мэргэжилтэй. Дээр дурдсан цехэд өсч торнисон хоёр охины нэг нь. Цехийн хамгийн залуу ажилтан бол Т.Төмөрбаатар. Ажилд ороод хоёр жил болж байгаа ч аливаа зүйлийг маш хурдан сурдаг, хичээнгүй залуу гэсэн шүү. Бидэнтэй уулзаж амжаагүй ч заавал онцолж хэлэх оёдолчин бол н.Содцэцэг. Тэрбээр зөвхөн гэрийн торгон хөшгийг дагнаж урладаг. Тэд хамтрагчид болоод арав гаруй жил болжээ.
Дашрамд өгүүлэхэд, оёдлын салбарт голдуу эмэгтэйчүүд ажилладаг. Тэд хоногийн талыг ажил дээрээ өнгөрүүлэх нь бий. М.Эрдэнэцэцэг ажил олгогчийн хувьд оёдолчдынхоо ахуй амьдралыг гарын таван хуруу шигээ мэднэ. Тиймээс охиддоо боломжийнхоо хэрээр туслахыг хичээн зээл өгөх, тусламж үзүүлэх зэргээр ахуй амьдралд нь дэм болсоор ирсний үр дүнд эхнээсээ өөрийн гэсэн хашаа, байшинтай болцгоожээ. Энэ бол хувь хүний сэтгэл мэдэх асуудал. Дэлгэрэх цехийнхэн ядарч зүдэрч яваа нэгэнд сайхан сэтгэлийн гараа байсхийгээд сунгадаг талаар БЗД-ийн нийгмийн ажилтан онцолсныг уншигчдадаа дуулгахад таатай байна. Өнгөрсөн жилүүдэд жил дараалан болсон үер ус, зуд турханд өртсөн хэд хэдэн айлд Дэлгэрэх цехийнхэн иж бүрэн гэр, гэрийн бүрээс хэрэгсэл болон эд материалын тусламж үзүүлж ирснийг мэдэх хүн олон.
-
Улс төр12 цаг өмнө
Өнөөдөр Бүгд Найрамдах Улсаа тунхаглаж, Анхдугаар Үндсэн хуулиа баталсан өдөр
-
Улс төр12 цаг өмнө
Анхдугаар Үндсэн хууль баталж, Бүгд Найрамдах Улсыг тунхагласны 100 жилийн ойн баярын хурал боллоо
-
Улс төр12 цаг өмнө
УИХ-ын дарга Д.Амарбаясгалан Бүгд Найрамдах Улсыг тунхаглаж анхдугаар Үндсэн хууль баталсны 100 жилийн ойг тохиолдуулан мэндчилгээ дэвшүүллээ
-
Нийгэм10 цаг өмнө
Нийслэлийн иргэдийн спортын XII наадмын шигшээ тоглолтууд эхэллээ
-
Улс төр10 цаг өмнө
Монгол Улсын төрийн далбааг мандуулж, жанжин Д.Сүхбаатарын хөшөөнд цэцэг өргөлөө
-
Энтертайнмент1 цаг өмнө
Улс тунхагласны түүхт ойн барилдаанд залуу заан С.Сүхбат түрүүллээ