Улс төр
О.Баасанхүү: Эрх мэдэл дутлаа гэж хэлэх эрх У.Хүрэлсүхэд байхгүй
УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүүтэй цаг үеийн сэдвээр ярилцлаа.
-Засгийн газрыг огцруулах асуудал УИХ-аар орох нь тодорхой болчихлоо. Х.Хаянхярваа гишүүн сая (өчигдөр орой) гишүүдээр гарын үсэг зуруулсан хүсэлтээ УИХ-ын даргад өргөн барьсан байна. Энэ асуудал дээр та ямар байр суурьтай байна?
-Миний байр суурь анхнаасаа тодорхой байсан, ямар нэг хоёрдмол утга илэрхийлж байгаагүй. Нэгдүгээрт ЖДҮ-ийн зээлийн асуудалд хариуцлага тооцох ёстой. Засгийн газрын гишүүдэд хариуцлага тооцох ёстой. Зээл авсан, өгсөн хоёуланд нь. Өнөөдөр хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хуулиар сайдад хариуцлага тооцох боломжгүй. Өмнөх парламентын үед С.Баярцогтыг огцруулах асуудлыг өргөн барихад Үндсэн хуулийн Цэц хуралдаад “Сайдад хариуцлага тооцох боломжгүй. Засгийн газар кабинетийн зарчмаар хариуцлага хүлээх ёстой” гэдэг шийдвэр гаргасан. Тэр утгаараа би Засгийн газар огцрохыг дэмжиж байгаа.
Хоёрдугаарт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2019 оны төсөвт хориг тавьсан. Төсвийн хуулийг бүхэлд нь хүчингүй болгох тухай хориг байсан. Монгол Улсын хуулиар арваннэгдүгээр сарын 15-ны дотор Төсвийн хуулийг батлаад арванхоёрдугаар сарын 20-нд үлдэгдэл төсвөө татаад, нэгдүгээр сарын 15-нд шинэ төсөв нээгддэг. Тэгэхээр шинэ төсөв нээгдэхэд хоёр сар хүрэхгүй хугацаа үлдсэн. Дээр нь Төсвийн хуульд хориг тавьсан үндэслэл зөв үү, буруу юу гэдэгт хариулт өгөх үүрэг нь Засгийн газарт байгаа. Гэтэл өнөөдрийг хүртэл Ерөнхий сайд нь ч, Сангийн сайд нь ч тэр төсвөө хамгаалаагүй. Харин ч хоригийг хүлээж ав гэж байна. Авч болно л доо. Гэхдээ авах ямар үндэслэл байна? Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн болгон найман тэрбум төгрөг тойрогтоо авсан гэж Ерөнхийлөгч хэлсэн. Би аваагүй. Үүнийгээ би өнөөдөр Ерөнхийлөгчид маш тодорхой хэлсэн.
-Сангийн яаманд тойрогтоо хийх хөрөнгө оруулалтын талаар санал өгөөгүй юу?
-Миний хэлээд байгаа найман тэрбумаар санал өгөөгүй. Би ер нь мөнгөн дүнгээр санал өгдөггүй. Би УИХ-ын гишүүнийхээ хувьд хууль санаачлах эрхтэй. Жишээлбэл энд миний гарт БСШУСЯ-ны төсөв байна, 100 гаруй тэрбумын хөрөнгө оруулалт тавьсан байна. Төсвийг нэн шаардлагатай, шаардлагатай, тэвчиж болох гэж гурав ангилдаг. Нэн шаардлагатай гэдэг төсөв чинь найман тэрбум биш байхгүй юу. Ингэж гуйвуулж, УИХ-ын гишүүний нэр төрд халдаж болохгүй. УИХ-ын гишүүн “Бүх ард түмний элч байна” гэж тангараг өргөдөг. Ард түмний элч болж байгаа хүнийг “Албан тушаалаа ашиглаж өөртөө давуу байдал олж байна” гэж хэлсэн нь ЕТГ-аас хийж байгаа гүтгэлэг гэж би хувьдаа бодож байна. Тиймээс найман тэрбумыг гаргаж өг гэж би хэлсэн.
-Үүнээс болоод Ерөнхийлөгчийн хориг үндэслэлгүй гэж та хэлж байгаа юм уу?
-Үгүй ээ, ганц энэ биш. Дээрээс нь төсвийн талаар олон нийтийн сүлжээгээр явсан шүүмжлэлүүдийг хууль зүйн үндэслэл болгож хориг тавьсан. Жишээлбэл, “26 гишүүн төсөв баталсан” гэлээ. 26 байсныг нь нотол л доо гэхээр нэг сэтгүүлчийн яриа л байгаа байхгүй юу. “Сая танхимд 26 гишүүн сууж байсан. Та яагаад бусдын өмнөөс кноподсон юм бэ?” гэж асуухаар нэг “Оюунхорол гишүүн үүдэнд сууж байсан болохоор нь би кнопыг нь дарчихсан юм аа” гэж. Кноподсон нь зөв гэж би хэлээгүй, 26 гэдэг тоогоо л нотлох ёстой. Хууль зүйн баримт, нотолгоон дээр үндэслэж хориг тавина уу гэхээс нэг УИХ-ын гишүүний үг, сэтгүүлчийн яриан дээр тулгуурлаж хуулийн хориг тавьдаггүй юм аа.
-Тэгсэн байлаа гэхэд Сангийн сайд, Ерөнхий сайд хоёр яагаад төсвөө хамгаалахын оронд “Хоригийг ав” гэж байгаа юм?
-Харин мэдэхгүй. Би хувьдаа энэ хүмүүс албан тушаалаасаа сайн дураараа татгалзаж байна гэж ойлгож байгаа. Жишээ нь Монгол Улсын хуулийг Үндсэн хуулийн Цэцэд өгөхөөр хууль баталсан УИХ-аас томилогдсон төлөөлөгч хуулиа хамгаалах үүрэгтэй мэтгэлцээнд ордог. Түүнээс биш баталсан хуулийнхаа эсрэг явдаггүй.
-Хоригийн хэлэлцүүлэг дээр Ерөнхий сайд, Сангийн сайд хоёр хоёулаа ирээгүй гэсэн. Тэгэхээр “Хоригийг ав” гэдэг үгийг хэзээ, хаана хэлсэн юм бэ?
-Хүлээж ав гэж хэлээгүй байж болно. Аливаа юм үйлдэл, эс үйлдлээрээ илэрдэг. Эс үйлдлээрээ зөвшөөрч байна гэж би харж байна. Хориг хэлэлцэж байхад Ерөнхий сайд, Сангийн сайд хоёр ирэхгүй байна гэдэг нь “УИХ хоригийг хүлээж ав” гэсэн үг. Хамгийн сүүлд жишээ нь Монгол Улсын сайдыг томилох асуудал хэлэлцэж байхад ЗГХЭГ-ын сайд, Ерөнхий сайд хоёр байгаагүй. Энэ бол Засгийн газар ажиллах чадамжгүй болжээ гэдгийг харуулж байгаа юм. Тийм учраас энэ Засгийн газар огцрох нь зүйтэй юм байна гэж би харж байна.
Маш олон асуудал байна даа. Зам тээврийн яаман дээр хүний амь нас хохирсон. Салбарын сайд нь хариуцлага үүрсэн. Гэтэл араар нь тэнд ажиллаж байсан дэд сайд, төрийн нарийнаа Засгийн газрын зөвлөх болгоод татаад аваад ирсэн, одоо Засгийн газарт зөвлөх гээд сууж байна шүү дээ. Энэ хариуцлага үүрч байгаа хэрэг мөн үү? Зөв юм уу?
-Засгийн газартай хариуцлага тооцож болно л доо. Хоёр сайдтайгаа цуг унаг. Гэтэл УИХ дотор байгаа нөгөө зээл завшсан 13 гишүүнд ямар хариуцлага хүлээлгэх юм бэ?
-УИХ дээр ЖДҮ гэж байхгүй. УИХ-ын зарим нэг гишүүн ЖДҮ-ийн зээлд хамрагдсан, хууль хяналтын байгууллага шалгаж байгаа, хувь хүмүүс нь өөрсдөө хүсэлтээ өгөөд огцрох ёстой. Энэ бол УИХ-ын биш, хувь улстөрчдийн асуудал. УИХ-ын тухай хуулиар зөвхөн хуулийн байгууллага хэргийг шалгаж тогтоогоод огцруулах санал оруулж ирвэл огцруулдаг, эсвэл хувь гишүүд өөрсдөө чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өгөөд чөлөөлөгдөж болдог. Ийм л хоёр зам байгаа. Би өөрөө хуульч хүн учраас хуулийн хүрээнд асуудлыг ярих ёстой.
-УИХ-ын бүх гишүүдэд халдаагаад нийтээр “огцор” гэж болохгүй гэсэн үг үү?
-Тийм шүү дээ. Би жишээ нь ЖДҮ-ийн зээл аваагүй.
-Тэгвэл МАН-ын дарга У.Хүрэлсүх яагаад УИХ-ын даргыг огцруулах саналаа Удирдах зөвлөлөөрөө хэлэлцүүлэв? Энэ хүнтэй яг юуны төлөө хариуцлага ярьж байна гэж та бодож байна?
-Тэр бол тэдний намын дотоод асуудал. МАН-ын удирдах зөвлөлийн шийдвэр буруу, зөв, тийм ийм байх ёстой гэдэг байр суурийг илэрхийлэх эрх надад байхгүй.
-Сайдынхаа ажлыг өгсөн Б.Батзориг нь М.Энхболдын фракцийн хүн юм шиг байна. Тэгээд Б.Батзоригийг сайдаас нь огцруулаад, УИХ-ын гишүүнээр нь аваад үлдчихсэн юм биш үү?
-Би тэр фракц энэ тэрийг нь мэдэхгүй. Анх энэ Засгийн газрыг байгуулахад л би маш тодорхой хэлсэн. “У.Хүрэлсүхээ, чи дан дээлтэй хүмүүсээ оруулж ирээч ээ. УИХ-ын гишүүдийг Засгийн газарт оруулснаараа эргээд УИХ-ыг муухай харагдуулна шүү, давхар хариуцлагын асуудал үүснэ шүү” гэдгийг тухайн үед хатуу хэлсэн. Хамгийн сүүлд Зам тээврийн хөгжлийн сайдыг томилоход бас маш хатуу анхааруулсан.
-Я.Содбаатарын томилгоон дээр үү?
-Тийм. Яах гэж наад хүнээ томилж байгаа юм бэ. УИХ-ын гишүүдэд давхар дээл өмсүүлэхээ болиоч ээ гэж хэлсэн. Би эд нарт зөндөө хэлдэг.
-Хэрвээ Б.Батзоригийг чөлөөлөөд, Я.Содбаатарыг ч чөлөөлөөд явчихсан бол өнөөдөр УИХ тар, барь гэдэг нөхцөл үүсэхгүй байсан юм биш үү? УИХ өөрөө л Б.Батзоригийг шалгуулахгүй, түдгэлүүлэхгүй гэж хамгаалсан шүү дээ.
-УИХ хамгаалаагүй, МАН хамгаалсан. Тухайн үед хурал хийхдээ АН-ын гишүүд болон намайг оруулаагүй, шөнийн 22 цагт хуралдсан. Би тэр үед Ерөнхий сайдыг нь дуудаж ирээд маш тодорхой хэлсэн. Танай намын Ерөнхий намын бичгийн дарга чинь ЖДҮ-ийн зээлд холбогдчихжээ. Та нар намын даалгавраар үүнийг хийсэн байна. Одоо ч гэсэн Байнгын хорооны хурал гэдэг жүжгийг яах гэж хийж байгаа юм. Намаараа аваад үлдлээ шүү гэж. Санал хураалт явуулахад танхимд 47 гишүүн байсан, долоо нь сөрөг хүчин байсан. Хэдий нууц санал хураалт байсан ч энэ долоон хүн дотор МАН-ын талд кноп дарсан нэг ч хүн байхгүй. Тиймээс энэ бол МАН-ын асуудал. УИХ-ын гишүүд гэхээр намайг хүртэл оруулаад байна шүү дээ.
-Засгийн газар огцорлоо гэж бодъё. Өнгөрсөн хоёр жил хагасын хугацаанд энэ 65 хүнээс хорь илүү гуч шахуу хүн сайд хийгээд үзчих шиг боллоо. Одоо үлдсэн дээрээ л ажиллана шүү дээ. Өөрчлөлт гарах болов уу?
-Одоо МАН, АН гэж байхаа болсон. Бүлэглэлүүд төрийг барьж байна. Тэд эдийн засгийн маш том дайн хийж байна. Тавантолгой, IPO, төмөр зам, нүүрс гээд зовлонтой өчнөөн асуудал тэдэнд байна. Хэн нь түүн дээр ноён суух вэ? гэдэг асуудал. Хоёрдугаарт гаднын тусгай албад түүнийг нь өөгшүүлж байна.
-Яаж?
-Нэг л жишээ хэлье. Гэгээн цагаан өдөр хүн хулгайлах гээд яваа биз дээ. Тэр чинь Монголын тусгай албад болоод хоёр хөршийг үл тоож байгаа л хэлбэр шүү дээ. Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг үл тоож байгаа хэлбэр. Шуудхан хэлэхэд гаднын байгууллагуудад атгуулчихсан л байгаа биз дээ. Би бас хоёр удаа парламентад сонгогдсоны хувьд аливаа зүйлд хөнгөж хандаж, хазайхад нь түлхэж, алдаан дээр нь бүжиглэмээргүй байна. Тийм учраас Ерөнхийлөгчид ч, Ерөнхий сайдад ч, УИХ-ын даргад ч хэлж байсан. Жижиг алдааг бол засаад, цэгцлээд явах ёстой. Том алдааг солих ёстой.
-Сая ЖДҮ-ийн хэрэг мандсаны дараа Ерөнхий сайд нэг том мэдэгдэл хийсэн шүү дээ. Энэ төрийг цэвэрлэе гэтэл эрх мэдэл дутаад байна гэж?
-Эрх мэдэл дутаад байна гэдэг үгийг ганцхан би хэлэх эрхтэй. Женко хэлэх эрхгүй, С.Эрдэнэ хэлэх эрхгүй, У.Хүрэлсүх хэлэх эрхгүй. Ганцхан би хэлэх эрхтэй.
-Яагаад?
-Яагаад гэвэл би МАХН-ыг төлөөлж парламентад сонгогдсон. Гэтэл намыг маань нэг хүн хулгайлаад авчихсан. Тэгээд намын бодлого ярих эрхгүй, намын даргын бодлого дамжуул, даргадаа хайртай гэж хэл, даргыг шүт гэж байна. Үгүй гэж хэлэнгүүт бүх хэвлэл мэдээллийг миний эсрэг болгосон. Энэ бол ганцаардал, эрх мэдэлгүй байдал. Надаас бусад нь өөрийн гэсэн намтай, бүлэгтэй, цэрэг цагдаатай, эрх мэдэлтэй, хамгаалалттай. Эрх баригч намын гишүүн Ж.Мөнхбатын зөвлөхийг хүн зодчихсон гэнэ. Эрх баригч намын биш Баасанхүүг хоёр, гурван удаа зодсон шүү дээ. Гишүүн нь зодлоо, иргэн нь зодлоо, ямар ч хариулт байхгүй. Тэгэхээр нь хүмүүс “Баасанхүүг зодож л байг уу” гэж шоолоод л. Энэ бол Монголын төрийг, төрийн түшээг ганцаардуулж байгаа хэлбэр.
-Та намын тамгаа Н.Энхбаярт алдчихсан юм уу?
-Н.Энхбаяр гэдэг хүн одоо хүртэл надад тамга өгөөгүй. Шүүх хуулийнхан нь энэ хүний талд ажиллаад байна шүү дээ.Намын хурал хийж байхад нэг ч сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллага ирээгүй. Намын ядарсан гишүүдийг зодож нүдэж байхад хэн ч мэдээлээгүй. Таньдаг хоёр дүүг гуйсан. Гэтэл тэр хоёр маань “Таны мэдээллийг манайх бодлогоор дамжуулахгүй гэнэ ээ, уучлаарай. Ажилтайгаа үлдье” гэсэн. Ганцаардаж байна, шүдгүй байна гэдэг үгийг би ч хэлэх эрхгүй. Гэхдээ хэлж болно. Харин У.Хүрэлсүх, Женко, М.Энхболд, С.Эрдэнэ гэдэг хүмүүс хэлэх эрхгүй. Ардаа намтай, бүлэгтэй, хууль хүчний байгууллагатай. Гэтэл энэ хүмүүс харагдаж байгаа шигээ байж чадахгүй байна.
-Ядаж л Ерөнхий сайд нь цагдаагаа шахахад ЖДҮ-ийн зээлийн хэргийг дор нь шийднэ биз дээ?
-Гишүүний байна уу, иргэний байна уу, хамаагүй. Хамгийн гол нь үнэн мөнөөр нь шийдэх ёстой. Шийдэж чадахгүй бол хууль хүчний байгууллагадаа хариуцлага тооц л доо. УИХ-д хамаагүй шүү дээ. Иргэн Дорж байна уу, их хурлын гишүүн байна уу, хамаагүй. Гишүүн байсан ч шалгаад шүүх рүү нь явуул. Гэтэл өнөөдөр шүүхээр шийдэгдсэн, хуулийн байгууллагаар шалгагдсан хүн хаана байна. Хууль хүчний байгууллага дотор парламентад хамааралтай байгууллага нэг ч байхгүй. Шүүх, цагдаа, прокурор бүгд Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд хоёрт байна. Шүүгчийг томилоход бид сонсоод л өнгөрдөг шүү дээ. Сая жишээ нь н.Соёмбо-Эрдэнийг томилоход би чуулганы танхимд ороо ч үгүй. Яах юм, хаданд хашгирсантай л адил байгаа байхгүй юу. Бүх эрх мэдэл өөрсдөд нь байна. Ийм байхад ажлаа хийж чадахгүй бол хохь чинь гэж хэлье. Тэд хийж чадахгүй бол бид хийнэ. Бид олуулаа болоод орж ирнэ. Би энэ ажлыг зохион байгуулна. Зохион байгуулахын тулд намын шинэчлэлээ хийгээд явж байна.
-Д.Хаянхярваа гишүүний бланк дээр гарын үсэг зурсан гишүүдийн дунд та бий юу?
-Би зураагүй.
-Эхнээс дэмжсэн гээ биз дээ. Гарын үсэг зураагүй мөртлөө дэмжсэн гэдгийг би бас сайн ойлгохгүй байна л даа?
-Би зүгээр зарчим ярьж байна. Би өөрийн гэсэн зарчимтай, бодолтой, зорилготой. 2020 онд УИХ-ын гишүүн болох нь миний мөрөөдөл биш. Би XXI зууны хөгжил рүү нь авч явах амбицтай хүн. Тийм учраас өнөөдрийн энэ гарын үсэг зурах гэх мэт жижиг юм ярих, зураад явах ч сонирхол алга. Өмнөх Засгийн газрыг огцруулахад Баасанхүү чи байгаагүй гээд л бас баахан хүмүүс хашгираад байсан. Би баймаар байсан. Даанч эрүүл мэндийн шалтгаан байсан учраас ирж чадаагүй. Гэхдээ би байсан бол огцруулахгүй гэдэг дээр хатуу зогсох байсан. Үүнийгээ ч хэвлэлээр хэлсэн. Огцруулахаас зугатаасэн гэсэн байхгүй юу, намайг. Би огцруулахаас зугтаагүй. Харин ч огцруулахгүй гэж хэлэх байсан. Н.Алтанхуягийн Засгийн газрыг огцруулахад ч би огцруулахгүй гэж кноп дарсан.
-Яагаад?
-Яагаад гэвэл асуудал нь нэг намд байгаа учраас, нэг хулгайчийг нөгөө хулгайчаар солих л хөдөлгөөн хийх учраас би эсэргүүцсэн.
-Одоо ч гэсэн тийм хөдөлгөөн л болох юм биш үү? Огцрууллаа гэхэд юу дээрдэх юм?
-Мэдэхгүй. Урьдчилаад тийм, ийм байна гэж хэлэх хэцүү шүү дээ. Өнөөдөр огцруулах хүсэлтээ өглөө л гэж байна. Орой нь ойлголцоод, тохиролцоод явах ч юм бил үү, бид мэдэхгүй. Айлын эхнэр, нөхөр хоёр зодолдохоор “эр, эмийн хооронд илжиг бүү жороол” гэдэг дээ. Яг л бие биенээ алж байна даа гэхэд өглөө нь эвлэрчихсэн, өмөөрч очсон ах дүүгээ хөөж туудаг. Эд нарын хэрүүл яг л түүн шиг, хошин шог санагддаг. Гэхдээ би У.Хүрэлсүхийн Засгийн газарт маш их сэтгэл дундуур байна. Тийм учраас энэ хэвээр нь цааш нь явуулж болохгүй ээ л гэж бодож байна.
-Ярилцсанд баярлалаа. Танд амжилт хүсье.
Б.СЭМҮҮН
Улс төр
Дата, өгөгдлийн бие даасан байдлыг бүрдүүлнэ
Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ц.Баатархүү Канад Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд хатагтай Сандра Шуфани болон Канадын ГХЯ-ны Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутгийг хариуцсан худалдааны Ерөнхий төлөөлөгч Пол Топпил, Blackberry компанийн төлөөлөл Мааз Ясин нарыг хүлээн авч уулзлаа.
Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ц.Баатархүү “Монгол Улсын Засгийн газрын 2024–2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт хиймэл оюун, их өгөгдөл зэрэг дэвшилтэт технологийг бусад салбарт нэвтрүүлэх, инновац, гарааны бизнес эрхлэгчдийг дэмжих, хүний нөөцийг чадавхжуулах зэрэг үндэсний хэмжээний томоохон ач холбогдолтой арга хэмжээ, төсөл хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэхээр тусгасан. Мөн Кибер аюулгүй байдал, цахим хөгжилд ихэд анхаарч, эрсдэлийн түвшнийг тодорхойлохоор олон байгууллагатай хамтран ажиллаж байна. Мэдээллийн технологийн хүний нөөцийг чадавхжуулах шаардлага их байгаа тул кибер аюулгүй байдлын чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэхэд Канадын их, дээд сургуулиудтай хамтрах, хамтарсан хөтөлбөрийг МУИС, ШУТИС дээр түшиглэн байгуулах чиглэлээр хамтран ажиллахыг хүсэж байна. Түүнчлэн цахим эдийн засгийг хөгжүүлэхэд анхаарч, Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэл, инновацид түшиглэсэн бараа бүтээгдэхүүнийг экспортлох нөхцөлийг бүрдүүлж, УИХ-аас хууль баталсан. Цаашид энэ салбарт хамгийн ээлтэй улс болохыг зорьж байна. 2027 онд Үндэсний хиймэл дагуулаа хөөргөж, сансрын эдийн засгийг хөгжүүлэх амбицтай байна. Мөн дрон туршилтын бүс байгуулах бэлтгэл ажилдаа орсон” хэмээн ярилаа.
Талууд хоёр улсын программ хангамж үйлдвэрлэгч хоорондын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, ялангуяа үүлэн тооцоолол чиглэлээр хамтран ажиллах сонирхолтой байгаагаа илэрхийлэв. Хиймэл оюун, их өгөгдөл, машин сургалт гэх мэт орчин үеийн технологийг төрийн үйлчилгээнд ашиглах талаар xамтарсан төсөл хэрэгжүүлэх боломжийг судлан үзэхээ сайд Ц.Баатархүү илэрхийлэв.
Канадын ГХЯ-ны Энэтхэг-Номхон далайн бүс нутгийг хариуцсан худалдааны Ерөнхий төлөөлөгч Пол Топпил “Канадын Засгийн газраас хоёр жилийн өмнө Энэтхэг, Номхон далайн бүс нутаг руу чиглэсэн стратегиа зарласан. Энэ хүрээнд тус бүс нутаг дахь улсуудтай харилцаагаа өргөжүүлэхийг хүсэж байна. Цахим аюулгүй байдал ардчилсан улсуудын хувьд олон сорилтыг дагуулж байна. Энэ чиглэлд Монгол Улсын Засгийн газартай хамтарч ажиллахдаа таатай байх болно. Мөн манай улсын Blackberry компани энэ чиглэлд найдвартай, дэвшилтэт технологийг Засгийн газруудад санал болгож байна” гэж онцоллоо.
Канад Улс нь мэдээллийн технологийн салбарт үндэстэн дамнасан компаниуд болон үндэсний хэмжээний олон компаниудтай. Тэдгээр компаниудыг дэмжин хөгжүүлэх чиглэлээр арвин туршлагатай аж.
“Blackberry” компанийн төлөөлөгч Мааз Ясин “Blackberry компани аюулгүй харилцаа холбоо, цахим аюулгүй байдлын чиглэлд анхаарч ажиллаж байна. Бизнесийнхээ үйл ажиллагааг цахим аюулгүй байдлыг хангахад чиглүүлж, дэвшилтэт технологийг хөгжүүлсэн. Энэхүү технологийг АНУ, GREAT 7, НАТО-тай хамтран ажиллаж байна. Улмаар Азийн цахим хөгжлийг түүчээлэгч улсуудтай хамтрахыг зорьж байна. Ингэхдээ Засгийн газруудад дата мэдээллийн бие даасан байдлыг санал болгож байгаа юм” гэж ярилаа гэж Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамнаас мэдээллээ.
Улс төр
Мал аж ахуйн салбарын нэмүү өртөг, хүртээмжтэй хөгжлийг дэмжих санамж бичиг байгууллаа
Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам болон БНСУ-ын “Глобал Сивик Шэйринг” Олон улсын байгууллага Монгол Улсад мал аж ахуйн салбарын мэргэжилтэн, ажиллах хүчнийг чадавхжуулах замаар үйлдвэрлэлийн чанар, бүтээмжийг сайжруулах, эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх нөхцөл боломжийг бүрдүүлэх, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн нэмүү өртгийн сүлжээг бэхжүүлэх, хүртээмжтэй хөгжлийг дэмжихэд хамтран ажиллах санамж бичиг байгууллаа.
“Глобал Сивик Шэйринг” байгууллага нь 2002 оноос Монгол Улсад орон нутгийн хөгжлийн үйл ажиллагаа явуулж “Малын банк” зээлийн хөтөлбөр, “Өвс, тэжээлийн фонд” тусламжийн хөтөлбөр, “Орон нутгийн удирдагч иргэн бэлтгэх сургалт” төсөл, “Хоршооны засаглалыг бэхжүүлэх замаар өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх” төсөл зэрэг мал аж ахуйн хөгжлийн урт болон дунд хугацааны төсөл, хөтөлбөрүүдийг амжилттай хэрэгжүүлж ирсэн юм. Тус байгууллага 2021 оноос БНСУ-ын КОЙКА байгууллагын таван сая ам.долларын буцалтгүй санхүүжилттэй “Хүртээмжтэй мал аж ахуй” төслийг хэрэгжүүлж байна.
“Хүртээмжтэй мал аж ахуй” төсөл нь мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн бодлогын орчинг сайжруулах, хоршооны үйл ажиллагааг засаглалын болон үйл ажиллагааны түвшинд дэмжих, мал аж ахуй эрхлэгчид болон тус салбарын мэргэжилтэн, төрийн албан хаагчдыг чадавхжуулах замаар үйлдвэрлэлийн чанар, бүтээмжийг дээшлүүлэх, өртгийн сүлжээг бэхжүүлэх зорилгоор 2021-2035 онд хэрэгжихээр урт хугацаанд төлөвлөгдсөн. 2021-2025 онд хэрэгжих эхний үе шатны төсөл нь дөрөв дэх жилдээ хэрэгжиж байна.
“Хүртээмжтэй мал аж ахуй” төслийн хүрээнд Сонгинохайрхан дүүргийн 21 дүгээр хороонд сүүний үхрийн эрчимжсэн аж ахуйг хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөөг боловсруулж эхний хувилбарыг бэлэн болгосон юм. “Глобал Сивик Шэйринг” Олон улсын байгууллагын Монгол дахь салбарын захирал Жу Хёнь Жү “Тус мастер төлөвлөгөө нь батлагдаж, хэрэгжсэнээр Нийслэл хот орчмын эрчимжсэн мал аж ахуйг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, системтэй хөгжүүлэх боломж бүрдэж малын эрүүл мэнд, үржлийн бүртгэл, мэдээлэлд суурилсан үйлдвэрлэлийн төлөвлөлт хийх, мал аж ахуйн гаралтай хүнсний чанар, гарц сайжрах болох, орон нутгийн онцлог үйлдвэрлэл, хөдөө аж ахуйн кластерийн сонгомол жишээ болох юм” хэмээн байр сууриа илэрхийллээ. ХХААХҮЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Т.Жамбалцэрэн “Төслийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх, мал аж ахуйн салбарын нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, салбарын мэргэжилтнүүдийг чадавхжуулахад яамны зүгээс дэмжиж ажиллах болно” хэмээн онцоллоо гэж ХХААХҮЯ-наас мэдээллээ.
Улс төр
“Эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийн хэрэгжилт”-ийн талаарх хяналтын сонсгол боллоо
Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооноос 2024 оны 11 дүгээр сарын 20-нд хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахтай холбоотой “Эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийн хэрэгжилт” хяналтын сонсголыг зохион байгууллаа. Хяналтын сонсголыг Улсын Их Хурлын гишүүн П.Сайнзориг даргалсан бөгөөд Байнгын хорооны гишүүдийн 54.5 хувийн ирцтэйгээр 10 цаг 48 минутад эхлэв.
Хяналтын сонсголыг П.Сайнзориг гишүүн нээж, үг хэлэхдээ холбогдох хуулийн дагуу ирцийг танилцуулж, энэ удаагийн хяналтын сонсголын зорилго, дараалал, дэгийг дэлгэрэнгүй танилцуулсан юм. Дараа нь эрүүдэн шүүлт, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийг хангахтай холбоотой асуудлаар холбогдох чиг үүргийн байгууллагын дүгнэлт, мэдээллийг сонслоо.
Эхлээд Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх эрхтэй холбоотой хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, төрийн байгууллага, албан тушаалтны үйл ажиллагаанд хийсэн дүгнэлтийг тус Комиссын дарга Д.Сүнжид танилцуулсан.
Тус Комисст эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх эрхийн зөрчлийн талаар 2020 онд 47, 2021 онд 27, 2022 онд 15, 2023 онд 60, 2024 онд 48 гомдол, мэдээлэл ирсэн байна. 2023, 2024 оны нийт 108 гомдол, мэдээллийн 55 нь цагдаагийн байгууллагын алба хаагчтай, 4 нь прокурортой, 3 нь Авлигатай тэмцэх газрын мөрдөгчтэй, 1 нь шүүгчтэй, 45 нь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын алба хаагчтай холбоотой байсан бөгөөд хуульд заасан шалгах ажиллагаа явуулж, гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй байж болзошгүй 34 гомдлыг Авлигатай тэмцэх газарт, 3 гомдлыг Цагдаагийн ерөнхий газарт шилжүүлжээ. 2016-2023 оны хооронд эрүү шүүлт тулгах 14 гэмт хэргийг шүүхээр шийдвэрлэсэн бөгөөд нийт гомдол, мэдээлэлтэй харьцуулахад шийдвэрлэлт хангалтгүй байгааг Д.Сүнжид дарга тэмдэглэсэн юм.
Бие махбодь болон сэтгэл санааг шаналган зовоох хэлбэрээр тодорхой төрлийн зэвсэг, хэрэгсэл ашиглан янз бүрийн үйлдлээр эрүү шүүлт явуулдаг талаар танилцуулгад дурдав. Хэрцгий, хүнлэг бус, хүний нэр төрийг доромжлон харьцах, шийтгэхтэй холбоотой нөхцөл байдлын талаарх мэдээлэлдээ хорих анги, цагдан хорих байр, Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн нөхцөл байдлын талаар болон цэргийн анги, байгууллага дахь дүрмийн бус харьцааны талаарх Комиссын дүгнэлтийг танилцуулав. Үргэлжлүүлэн эрүү шүүлтийн хохирогч хамгаалал, нөхөн төлбөрийн талаарх олон улсын болон дотоодын эрх зүйн зохицуулалтуудыг танилцуулсан юм. Монгол Улсын хувьд хохирогчдыг хамгаалах, хохирол нөхөн төлүүлэх, эрүүл мэнд, нийгэм, сэтгэл зүйн үйлчилгээ үзүүлэх, нийгмийн амьдралд эргэн ороход дэмжлэг үзүүлэх эрх зүйн орчин дутмаг гэв. Хохирлоо нөхөн төлүүлэхэд цаг хугацаа зарцуулах, процессын олон үе шатыг дамжих, ач холбогдол бүхий нотлох баримтыг гаргуулан авах явцад олон саад бэрхшээл тулгардаг байна. Д.Сүнжид дарга танилцуулгынхаа төгсгөлд урьдчилан сэргийлэх сургалт, үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл өгч, нөхцөл байдлын талаарх дүгнэлт, зөвлөмжийг дэлгэрэнгүй танилцуулсан.
Дараа нь Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Н.Мягмар эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийн хэрэгжилт болон Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сангийн талаар танилцууллаа. Монгол Улс олон улсын хүний эрхийн тогтолцооны өмнө Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт, Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенцоор үүрэг хүлээдэг бол энэ харилцааг дотооддоо Үндсэн хууль, Эрүүгийн болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулиар зохицуулдаг. Тэрбээр эрх зүйн орчны талаар дэлгэрэнгүй танилцуулаад, үргэлжлүүлэн цагдаагийн байгууллагын мэдүүлэг авах өрөөний нөхцөл байдал, хоригдсон этгээдийн эрх чөлөөг нь хязгаарласантай холбоотойгоор суурь эрх зүйн баталгаагаар хангагдаж буй байдлын талаар болон Эрүүгийн хууль дахь нөхөн төлбөр олгох зохицуулалтын хэрэгжилтийн талаар дэлгэрэнгүй танилцууллаа.
Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.2-т заасны дагуу Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сангийн эх үүсвэр нь эрүүгийн торгох ялыг биелүүлсний 60 хувь, төрөөс олгосон нөхөн төлбөрийг гэм буруутай төлбөр төлөгчөөс нөхөн төлүүлсэн мөнгөн хөрөнгөөс бүрддэг байна. Уг санд 2012 оноос хойш нийт 31.4 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлжээ. Дээрх хууль болон журмын дагуу 2012-2024 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын 30 удаагийн тушаалаар 516 хохирогч иргэнд 3.2 тэрбум төгрөгийн нөхөн төлбөрийг Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сангаас олгосон ч Эрүүгийн хуулийн эрүү шүүлт тулгах зүйл ангиар шүүхээр шийдвэрлэгдэж, Тусгай сангийн тухай хуульд заасан “Зарим төрлийн гэмт хэргийн хохирогчид төрөөс нөхөн төлбөр олгох журам”-ын дагуу хохирол авсан тохиолдол байхгүй гэв. Санд 2012-2017 онд 78.5 сая төгрөг, 2018 онд 102.7 сая төгрөг, 2019 онд 155.9 сая төгрөг, 2020 онд 128.3 сая төгрөг, 2021 онд 218.6 сая төгрөг, 2022 онд 205.8 сая төгрөг, 2023 оны 134.7 сая төгрөг, 2024 оны 11 дүгээр сарын байдлаар 100.1 сая төгрөг, нийт 1.2 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлээд байгаа аж.
Улсын ерөнхий прокурорын орлогч прокурор М.Чинбат эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн шийдвэрлэлт, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, хүний эрхийг хангах чиглэлээр хийсэн ажлынхаа талаарх мэдээллийг танилцуулав. Тус байгууллагаас холбогдох сургалт, хэлэлцүүлгийг зохион байгуулах, гарын авлага, зөвлөмж, зурагт хуудас тараах, видео, контент бэлтгэн олон нийтийн сүлжээгээр түгээх, эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн гаралт, шийдвэрлэлтийн байдал шалтгаан нөхцөлийг нь судалж дүгнэх хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг судлан шалгах ажлуудыг тогтмол хийж иржээ. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг хэрэгжүүлэх хүрээнд 2020 онд хүнийг гэмт хэрэгт сэжиглэх үндэслэл илэрсэн тохиолдолд гэрчийн мэдүүлэг авахгүй байх, гэрчийн мэдүүлэг авсан бол яллах ажиллагаанд нотлох баримтаар үнэлэхгүй байх зөвлөмжийг гаргаж хэрэгжилтийг нь хангуулан ажилласан гэлээ. Эрүүдэн шүүхээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөлөөс 2023 онд эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн гаралт, шийдвэрлэлтийн байдал, шалтгаан нөхцөлийн талаар хавсарга судалгааг хийжээ. 2020-2022 онд улсын хэмжээнд үйлдэгдсэн гэмт хэргийн нөхцөл байдлыг судалж, хүний эрхийн зөрчлийг илрүүлэх, таслан зогсоох, эрүүдэн шүүхээс урьдчилан сэргийлэх ажил арга хэмжээний талаар зөвлөмж гаргаж, харьяа нэгж, прокурорын газрууд үйл ажиллагаандаа ашиглаж байгаа аж. Холбогдох судалгааны дүн, илэрсэн зөрчил, анхаарах асуудлын талаар нийт прокуроруудад сургалт зохион байгуулж Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль, Улсын дээд шүүхийн тайлбарыг зөв ойлгож хэрэглэх талаар хэлэлцүүлэг зохион явуулжээ.
Прокурорын байгууллага 2022 онд улсын хэмжээнд ял эдлүүлэх ажиллагаанд хяналт тавих ажлынхаа хүрээнд цагдан хорих байр хорих ангиудыг техникийн хяналт хамгаалалтыг шалгасан байна. Энэ хүрээнд хорих анги, цагдан хорих байранд ашиглагдаж байгаа дүрс бичлэгийн төхөөрөмж ашиглалтын шаардлага хангахгүй, зарим өрөө тасалгаа, зорчих бүсийг камерын хяналтад оруулаагүй зэрэг зөрчил илэрч, холбогдох арга хэмжээг авсан гэв.
Улсын хэмжээнд 2017 оны сүүлийн хагасаас 2024 оны эхний IX сарын байдлаар гэмт хэргийн шинжтэй нийт 603 мянган гомдол, мэдээлэл хүлээн авч шалгасны 478 нь эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн талаар байжээ. Үүний 67 хувийг прокурор мөрдөгчийн саналыг үндэслэн, хэрэг нээхээс татгалзсан бол 150 гомдлын дагуу хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн гэв. Дээрх хугацаанд 196 хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулснаас 83.2 хувийг хааж, 2.5 хувийг нэгтгэж, 18 хэрэг буюу 9.2 хувьд нь эрүүгийн хэрэг үүсгэж, шийдвэрлэсэн. 10 хэрэг хэрэг бүртгэлтийн шатад шалгагдаж байгаа гэх мэдээллийг өгөв.
Эрүүгийн хуулийн 21 дүгээр бүлэг буюу Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны эсрэг гэмт хэрэгт тооцож, тус бүлэгт хуульчилсан, гэмт хэргийн шинжийг “бусдын бие махбод, сэтгэл санааг шаналган зовоосон” гэж конвенцод зааснаас өөр байдлаар тодорхойлсноор гэмт хэргийн субъект болон хохирогчийг явцуу хүрээнд тодорхойлох нөхцөлийг бүрдүүлсэн хэмээн Улсын ерөнхий прокурорын орлогч прокурор М.Чинбат танилцуулгынхаа үеэр онцоллоо. Иймд Конвенцын орчуулгыг агуулгын хувьд дахин нягталж үзэх, Эрүүгийн хуульд заасан, эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн шинжийг Конвенцын тодорхойлолтод бүрэн нийцүүлэх, тусгай ангийн зохих бүлэгт хуульчлах, мөрдөн шалгах эрх бүхий байгууллага, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын мэдүүлэг авах өрөөний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, мэдүүлэг авах өрөөнд тавигдах шаардлагыг бүрэн хангуулахад чиглэсэн зорилтот арга хэмжээг авах шаардлагатай хэмээв.
Улсын дээд шүүхээс энэ төрлийн гэмт хэргийн шүүхийн шийдвэрлэлт ба гэмт хэргийн улмаас хохирогчид учирсан сэтгэцийн хор уршгийн зэрэглэл тогтоох, нөхөн төлүүлэх талаарх хууль тогтоомжийн хэрэглээ, шүүхийн практикийн талаар танилцуулсан. Шүүхийн шийдвэрийн нэгдсэн санд эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн талаарх Анхан шатны шүүхийн 14 тогтоол, Давж заалдах шатны шүүхийн 14 магадлал, Хяналтын шатны шүүхийн 4 тогтоол сүүлийн 5 жилийн хугацаанд бүртгэгджээ. Энэ төрлийн гэмт хэрэгт торгох ялыг 8 тохиолдолд, 1-2 жил хорих ялыг 4 тохиолдолд оногдуулсан бол хорих ялыг зорчих эрх хязгаарлах ялаар 1 тохиолдолд сольж, 2 тохиолдолд эрх хасах нэмэлт ял оногдуулжээ. Улсын дээд шүүхийн Эрүүгийн хэргийн танхим хариуцсан ахлах референт М.Хатанзориг үргэлжлүүлэн гэмт хэргийн улмаас хохирогчид учирсан сэтгэцийн хор уршгийн зэрэглэл тогтоох, нөхөн төлүүлэх талаарх хууль тогтоомжийн хэрэглээ, шүүхийн практикийн талаар дэлгэрэнгүй танилцуулав.
Зэвсэгт хүчний нэгтгэл, анги байгууллагуудад хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчих, дүрмийн бус харилцааны талаар гаргасан гомдол, мэдээллийн шийдвэрлэлт болон авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээний талаар Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын дарга, хошууч генерал С.Ганбямба танилцуулав. Цэргийн алба хаагч болон иргэдээс 2020 онд 11967, 2021 онд 10168, 2022 онд 13308, 2023 онд 7655, 2024 оны III улирлын байдлаар 6152 буюу нийт 49250 өргөдөл, гомдол Батлан хамгаалах яам, Зэвсэгт хүчний Жанжин штаб, төрлийн цэргийн командлал, Барилга-Инженерийн цэргийн удирдах газар, харьяа нэгтгэл, анги, салбар, байгууллагад гаргасан байна.
Зэвсэгт хүчний хэмжээнд 2020-2024 онд иргэдээс 49250 өргөдөл, гомдол ирүүлснээс 48544 өргөдлийг шийдвэрлэн өргөдөл, гомдол гаргагчид хуулийн хугацаанд нь хариуг хүргүүлж, 690 өргөдлийг харьяаллын дагуу бусад байгууллагад шилжүүлж, 16 өргөдлийг хуулийн хугацаанд шийдвэрлэхээр ажиллаж байгаа гэв. Батлан хамгаалах яам, Зэвсэгт хүчний Жанжин штабт сүүлийн 5 жилийн байдлаар буюу 2020-2024 онд иргэдээс хүний эрх, эрх чөлөө, дүрмийн бус харилцааны талаар 25 өргөдөл, гомдол ирүүлснээс 19-ийг хуулийн хугацаанд нь шийдвэрлэн, 3 өргөдлийг бусад байгууллагад шилжүүлсэн бол 3 өргөдөл хуулийн хугацаанд хянагдаж байгаа гэлээ. Иргэдээс хүний эрх, эрх чөлөө, дүрмийн бус харилцааны талаар гаргасан өргөдөл, гомдол, мэдээлэл нь нийт өргөдөл, гомдол, мэдээллийн 0.05 хувийг эзэлж байгаа юм байна. Зэвсэгт хүчний нэгтгэл, анги байгууллагуудад хүний эрх, эрх чөлөөг зөрчих, дүрмийн бус харилцааг бууруулах талаар авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний талаар тэрбээр мэдээллээ үргэлжүүлж, цаашид анхаарах, авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний саналаа танилцуулсан.
Гэр бүл, хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Л.Мөнхзул төрөлжсөн асрамжийн газарт амьдарч буй ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, хүүхдийн эрхийн хэрэгжилт, авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээний талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл танилцуулав. Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төвд хэвтэн эмчлүүлэгчид болон байнгын асруулагчдын эрхийн хэрэгжилтийн талаар Эрүүл мэндийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Д.Очирбат танилцуулсан.
Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 126 дугаар зүйлийн 126.1.4-т заасны дагуу сонсголд оролцогч Х.Бат-Ялалт, М.Хувьцагаан, Л.Нямзундуй, Б.Оюундэлгэр, Н.Бадамзул, н.Даваасүрэн, О.Шинэбаяр, н.Баярмаа, Б.Бямбасүрэн, Ж.Занаа, С.Шаарийбуу, н.Сарантуяа, н.Ганболд, Г.Баяртогтох, Т.Хүрэлбат нарын 40 гаруй иргэн санал, мэдээллээ танилцуулж, хоёр оролцогчоос бичгээр ирүүлсэн мэдээллийг П.Сайнзориг гишүүн уншиж танилцуулсан юм. Дараа нь хяналтын сонсголд оролцож буй Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Алдаржавхлан, Ц.Сандаг-Очир, Г.Ганбаатар, Х.Баасанжаргал, Ж.Баярмаа, О.Номинчимэг, М.Нарантуяа-Нара, С.Эрдэнэболд, П.Сайнзориг нар асуулт асууж, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд болон сонсголд оролцогч төрийн байгууллага, оролцогчдоос хариулт, тайлбар, мэдээлэл авсан юм.
Дараа нь Улсын Их Хурлын гишүүд хяналтын сонсголтой холбогдуулан үг хэлсэн. Д.Цогтбаатар гишүүн эрүүдэн шүүлтэд өртсөн гэдгээ илэрхийлж буй олон иргэн энэ танхимд байгаа нь харамсалтай хэмээгээд Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хороо тасралтгүй ажиллах шалтгаан гэлээ. Мөн тэрбээр хэн нэгнийг хилсээр хэлмэгдүүлсэн албан тушаалтнуудад хатуу хариуцлага тооцдог болох, нас барсан нэгнийг цагаатгадаг шиг энэ төрлийн гэмт хэргийг илэрсэн цагт нь гэм буруутныг тогтоодог байх эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох нь зүйтэй гэдэг санал хэлсэн. Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Баасанжаргал сонсголын зохион байгуулалттай холбоотой санал хэлсэн. Мөн ээжийнхээ хамт хорих байранд байдаг 2 хүртэлх насны хүүхдүүдийн эрхийг хангахтай холбоотой, Эрүүгийн хууль дахь нөхөн төлбөр олгох зохицуулалтыг шуурхай болгох шаардлага, хууль сахиулах байгууллагуудын төсвийг зохих хэмжээнд хуваарилах шаардлагын талаар санал хэлсэн. Г.Ганбаатар гишүүн, ажил үүргээ гүйцэтгэх явцдаа хүний эрхийн зөрчил гаргасан албан тушаалтнуудын мэдээллийг бүртгэн сан үүсгэх, Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын бие даасан байдлыг бэхжүүлэх, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийг олон нийтийн оролцоотойгоор шинэчлэх, Шүгэл үлээгчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийг хэлэлцэн батлах, хэвлэлийн эрх чөлөөний асуудлыг бэхжүүлэх, мөрдөн байцаах өрөөний техникийн чанарыг анхаарах, гадаад улсад байгаа Монгол Улсын иргэний хууль ёсны эрх ашгийг хамгаалах асуудалд анхаарах зэрэг асуудлаар байр сууриа илэрхийллээ. Эрүү шүүлтэд өртсөн, хилс хэрэгт хэлмэгдсэн иргэдэд олгох нөхөн төлбөрийн талаар, мөн энэ төрлийн зөрчил үйлдсэн албан тушаалтанд хуулийн хатуу хариуцлага хүлээлгэх, өөр албан тушаалд шилжүүлэн томилдог явдлыг таслан зогсоох шаардлагын талаар М.Нарантуяа-Нара, Ц.Сандаг-Очир, Ж.Баярмаа нарын гишүүд хэлж, байр сууриа илэрхийлж байв.
Түүнчлэн холбогдох төрийн байгууллагуудын төлөөлөл бүхий ажлын хэсэг байгуулж, эрүү шүүлтэд өртсөн, төрийн буруутай үйл ажиллагаа, шийдвэрээс үүдэн гомдолтой байгаа иргэдийн асуудлыг шийдвэрлэх ажлын хэсэг байгуулах саналыг Ц.Сандаг-Очир гишүүн хэлж байв. Дав.Цогтбаатар гишүүн иргэдийн гомдол, мэдээллийг шуурхай шийдвэрлэдэг байх санал хэлсэн бол С.Эрдэнэболд гишүүн хүний эрхийг хангах, хамгаалахад шаардлагатай санхүүжилтийг төсөвт тусгуулах чиглэлээр онцгой анхаарал хандуулж ажиллахаа илэрхийлсэн.
“Эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийн хэрэгжилт” хяналтын сонсголын дараа Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл боловсруулж, Хууль зүйн байнгын хороо, улмаар Улсын Их Хурлаар хэлэлцүүлэх боломжтой хэмээн үзэж буйгаа сонсгол даргалагч П.Сайнзориг гишүүн хэлээд, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуульд нөхөн төлбөрийн талаарх зохицуулалтыг боловсронгуй болгох, Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенцын орчуулгыг нягталж, дотоодын хууль тогтоолуудыг нийцүүлэх шаардлагын талаар байр сууриа илэрхийлсэн юм. Түүнчлэн улс төрд нөлөө бүхий этгээдүүд энэ төрлийн гэмт хэрэгт нөлөөлөх байдлаар оролцсон нь тогтоогдвол өндөр хариуцлага хүлээлгэдэг эрх зүйн зохицуулалттай болгоход холбогдох талууд санаачилгатай ажиллахыг уриалсан.
Төгсгөлд нь тэрбээр “Уулын мод урттай, богинотой гэдэгчлэн хууль сахиулах байгууллагын зарим албан тушаалтан, алба хаагч бусдад эрүү шүүлт тулгаж, хүнлэг бус, хэрцгий ханддаг ч нөгөө талд нь шударга албан хаагч олон байдгийг санах нь зүйтэй. Монгол Улс хүний эрхийг дээдэлсэн, ардчилсан нийгмийг цогцлоон хөгжүүлэхээр зорьж байгаа. Хүний эрх, эрх чөлөө нь өнөөгийн Монгол Улсын хамгийн үнэ цэнтэй зүйл, тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлын баталгаа юм. Бид бие биедээ хүндэтгэлтэй байж, хуулийн хүрээнд харилцдаг, хэн нэгэнд хүчээр гэмт хэрэг тулгадаггүй байх, эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байвал олон бэрхшээл шийдэгдэнэ. Энэ төрлийн гэмт хэргийн үеэр нэр төр гэдэг ойлголтыг орхигдуулдаг, ярьдаггүй. Үүнд бас анхаарал хандуулах шаардлагатайг өнөөдөр олон хүн хэллээ. Хяналтын сонсголд оролцсон 70 гаруй иргэний 40 гаруй нь хүсэлт, мэдээллээ хэлж, идэвхтэй оролцлоо. Холбогдох төрийн байгууллагууд тодорхой мэдээллүүд танилцуулсан нь олон нийтийн мэдэх эрхийг хангасан гэж үзэж байна” гээд нийт оролцогчдод талархал илэрхийлээд хяналтын сонсгол өндөрлөж байгааг мэдэгдэв хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээллийн газраас мэдээллээ.
-
Бусад20 цаг өмнө
Их, дээд сургуулиудын академик эрх чөлөөг хангаж, өмчийн хэлбэр харгалзалгүйгээр дэмжин ажиллана
-
Нийгэм3 цаг өмнө
“Мэргэжлийн ангийн дүрэм”-ийг баталж, захиргааны хэм хэмжээний актад бүртгүүллээ
-
Нийгэм2 цаг өмнө
О.Алтангэрэл: Шаардлага хангасан дээд боловсролтой залуус хоёр жилийн хөтөлбөрт хамрагдаж офицер болох боломжтой
-
Улс төр3 цаг өмнө
Дата, өгөгдлийн бие даасан байдлыг бүрдүүлнэ