Connect with us
https://24barimt.mn/wp-content/uploads/2022/11/mik15.jpg

Эдийн засаг

Б.ХАШ-ЭРДЭНЭ: Блокчэйн технологийн хөгжлийн эцсийн цэгийг харах боломжгүй, тиймээс хууль гаргаж зохицуулах гэж оролдох хэрэггүй

Нийтэлсэн

-

Крипто зах зээлийн олон улсын судлаач Б.Хаш-Эрдэнэтэй ярилцлаа.

-Манай улсад сүүлийн хэдхэн сард крипто зах зээл асар хурдтай хөгжлөө. Крипто зах зээлийн үнэлгээ хөрөнгийн зах зээлийнхээс давсан тухай шинжээчид ярьж байна. Крипто зах зээлийн онцлог, хурдтай хөгжиж буй шалтгаан юу вэ?

-Крипто зах зээл бол блокчэйн технологид суурилсан хөрөнгийн тоон систем юм. Уг тоон систем бидэнд аюулгүй байдлын баталгаа өгдөг. Бидний мэдэх, одоогийн зах зээл удирдах түвшний хүмүүс, дарга нарын шийдвэрийн дагуу “ажилладаг”. Хүн алдаа гаргана. Хүмүүсийн хэрэгжүүлж буй бодлого, хэвлэж буй мөнгө ч алдаатай явсаар ирсэн. Блокчэйн технологи бол үүний эсрэг гаргаж ирсэн систем. Хүмүүсийн алдаа нь уул овоо шиг томорч байгааг олж харсан хүмүүс эдийн засгийн хувьсал хийх технологи бий болгосон хэрэг. Мөнгө хэмээх үнэ цэнтэй зүйл аюулгүй, шударга, нээлттэй зах зээл рүү тэмүүлж байна. Аюулгүй, шударга, нээлттэй байдлыг блокчэйн технологи бидэнд “амлалаа”. Хөрөнгийн, таваар, үнэт металлын зах зээлийн мөнгөний үнэ цэн блокчэйн рүү шилжиж байна. Ялангуяа блокчэйн дээр суурилсан аппликэйшнүүд рүү шилжсэн. Нөгөө талаар блокчэйн шинэ интернэт гэсэн үг. Энэ шинэ интернэтэд аппликэйшнүүд өөрийн экосистемээ бүрдүүлж байна. Зээл олгох, авах, гүйлгээ хийх гэх зэрэг банкны үйлчилгээний үйлдлүүд вэб3 буюу шинэ интернэт гэж нэрлэж буй блокчэйн технологид суурилан бий болсон аппликэйшнээр хийгдэж байна гэсэн үг. Крипто зах зээл хурдтай хөгжих гол шалтгаан нь аюулгүй байдлын баталгааг хангасан блокчэйн технологи бий болсонтой холбоотой.

-Монголчууд крипто зах зээлээс койн худалдаж авч байна. Гэхдээ зарим хүн яг юу худалдаж аваад байгаагаа ойлгохгүй, бусдыг даган дуурайж байх шиг. Үнэ цэнтэй мөнгөөрөө тэд юу худалдаж аваад байгаа юм бол?

-Монголын зах зээлд олон койн гарч ирлээ. Гаргаж буй хүмүүс нь босгож буй хөрөнгөөрөө ийм юм хийнэ, тийм зүйл байгуулна гэж амлалт өгч байна. Үлгэр ярьж байгаа ч юм шиг. Энэ ямар УИХ-ын сонгууль биш дээ. Блокчэйн технологид суурилсан аппликэйшнүүд үйлчилгээний цогц шийдлээ эхэлж бүрдүүлж, үйлчлүүлэгчдэд санал болгодог стандартыг дэлхийд мөрдөж байна. Манай койныг авбал бидний бий болгосон платформ, экосистем дээрх үйлчилгээг авахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ, тиймээс үнэ цэнтэй байна гэдэг ойлголтыг тэд өгдөг. Монголчууд юм амлаад мөнгө татан төвлөрүүлж болох нь, босгосон мөнгөөрөө амласан зүйлээ хийхийг хичээе гэж хэлж байна. Энэ бол өрөөсгөл ойлголт.

-Таны хариултаас блокчэйн технологид суурилсан аппликэйшнээс үйлчилгээ авахдаа койноор төлбөр тооцоо хийх экосистем бүрдүүлсэн байвал жинхэнэ утгаараа крипто зах зээл болох юм байна гэж ойлголоо. Зөв үү?

-Тийм. Үүнээс гадна гадаад руу гарч, олон улсын дэвшлийг ашиглаж болохгүй юм уу гэсэн ойлголт монголчуудад бий. Мэдээллийн технологийн дэвшлийг ашиглахын тулд гадаад руу гарах шаардлагагүй. Вэб1 гэж хамгийн анхны интернэт байлаа. Түүн дээр мэдээлэл байршуулж, хайж болдог байсан. Google шиг гэж ойлгож болно. Вэб2 нь бидний мэдэх вэб сайт, гар утасны аппликэйшнүүдийг хийх, и-мэйл явуулах боломж бүрдүүлсэн. Вэб1, вэб2 нь мэдээлэл алдах, хакердуулах боломжтой систем. Үнэн зөв мэдээлэл олж авахад хэцүү. Интернэтээр дүүрэн худал хуурмаг зүйл бий. Харин бүгдийг шийдэхийн тулд вэб3 гэсэн интернэтийг бий болгож байгаа юм. Вэб3 өөрийн сүлжээ буюу программтай. Үүнийг нь блокчэйн гэж нэрлээд байгаа юм. Монголд өмнө нь банкны карт нэвтрүүлэх үед хүмүүст ашиглахад хэцүү байсан. Цаасан мөнгө, алт, үнэт эдлэлээ гэртээ хадгалаад аюулгүй байж болно гэж бодож, банкны картыг луйвар гэж ярьдаг байлаа. Тэгвэл одоо хүн бүр карт ашиглаж байна. Учир нь илүү хялбар, аюулгүй, төлбөрийн хэрэгсэл болж хувирчээ. Одоо бид шилжих хөдөлгөөний зааг дээр явна гэж харж байна. Монголчууд 5-6 жилийн дараа блокчэйн технологи гэдэг чинь ийм давуу талтай, энэ койн тийм учиртай гэх мэтээр сайтар мэддэг болсон байх болов уу. Блокчэйн технологи, крипто зах зээлийг ойлгох нь цаг хугацааны л асуудал.

hashaa1 Б.ХАШ-ЭРДЭНЭ: Блокчэйн технологийн хөгжлийн эцсийн цэгийг харах боломжгүй, тиймээс хууль гаргаж зохицуулах гэж оролдох хэрэггүй

-Крипто зах зээлийн экосистем гэсэн ойлголтын талаар ярьж өгөөч?

-Крипто зах зээл нь блокчэйн технологид суурилж буйг ойлгосон байх. Экосистемийг ойлгохын тулд койныг ойлгох хэрэгтэй. Блокчэйн технологид байр сууриа эзэлсэн, зах зээл бий болгосон, өөрийн сүлжээтэй цахим мөнгөн тэмдэгтийг койн гэж нэрлэдэг. Койн нь компани, бизнес эрхлэгчдэд сүлжээг нь ашиглаж, аппликэйшнээ байршуулах боломж олгодог. Манай сүлжээнд аппликэйшнээ байршуулбал ийм боломж олгоно гэж өрсөлддөг. Монголчууд койн гаргаж байна гэж ярьдаг. Эдгээр нь койн биш, токен юм. Тэгэхээр блокчэйн технологид өөрийн байр сууриа эзэлсэн, сүлжээгээ бий болгосон цахим мөнгийг л койн гэх нь байна. “Bit¬coin”, “Ethereum”, “Polygon”, “Polkadot”, “Sola¬na” зэрэг өөрийн сүлжээгээ бий болгосон, тус тусын онцлогтой койн бий. Жишээ нь, “Ethe¬reum” хэмээх суурь сүлжээ олон байгууллага, компанид дээр нь аппликэйшнээ барьж босгоход тусалсан гэсэн үг. Түүний дээр барьж буй аппликэйшн бүр нь өөрийн гэсэн мөнгөн тэмдэгттэй, тэр нь токен юм. Тодруулбал, өөрийн гэсэн сүлжээгүй бусдынхыг ашигладаг, түүгээр дамжуулж үйлчилгээгээ хүргэдэг бизнесийн загварыг токен гэж нэрлэдэг.

-Тэгвэл манайд гарч буй токенууд босгосон мөнгөөрөө уул уурхай, хөдөө аж ахуй, барилгын салбарт хөрөнгө оруулна гэж ярьж байна. “White paper” гэж танилцуулга бэлтгэж, юунд хөрөнгө оруулахаа тоочих юм. Зарим талаар бизнесменүүд гарааны санхүүжилт босгох бонд гаргаад байгаа ч юм шиг санагдаж байна. Энэ нь крипто зах зээлийн үндсэн мөн чанар мөн үү?

-Токен гаргаж байгаа компаниуд алт олборлодог, эсвэл хөдөө аж ахуйн эрхэлдэг ч юм уу, ардаа бизнестэй байж болно. Бид ийм зүйл хийнэ гэж амлаж байж магадгүй. Гэвч эцсийн бүтээгдэхүүн хэрэгтэй. Эцсийн бүтээгдэхүүн нь хүмүүс мөнөөх токеныг нь ашиглаад өөртөө хэрэгтэй зүйл хийж чадаж байна уу гэдгээр хэмжигдэнэ. Амлалт бол эцсийн бүтээгдэхүүн биш. Токеноо бариад гаргасан компани дээр очсон ч төлбөрийн хэрэгсэл болж чадахгүй байвал яах вэ. Энэ бүгдийг шийдчихээд койноо гаргах ёстой. Түүнээс биш ямар ч шийдэлгүй койн гаргаж болохгүй. Гол нь гаргаж буй койн нь хүмүүсийн амьдралд яаж туслах вэ гэдэгт тэд хариулах хэрэгтэй. Жишээ татъя. Эмэгтэйчүүд нөхрөө засаад авна гээд бодоод амьдардаг. Гэтэл нөгөөх нь насаараа архи ууж, тамхи татсаар л байдаг. Эцсийн бүтээгдэхүүнгүй койн нь үүнтэй адил барьцгүй зүйл. Олон хүн койн авангуутаа түүнийгээ бусдыг авхуулахын тулд их магтдаг. Муу хэлсэн хүнтэй маргадаг. Монголчууд койныг үнэхээр сонирхож, худалдаж авч байгаа бол миний амьдралд ямар нэмэр болж байна вэ гэдгийг өөрөөсөө асуух ёстой.

-Монголчууд, ялангуяа залуус нэг төгрөгөөр койн худалдаж аваад 10-аар зарах зорилготой байна. Энэ асуултад ханшийн зөрүүнээс ашиг олохын тулд авсан гэж хариулах байх. Та юу гэж хариулах вэ?

-Ханшийн зөрүүнээс ашиг олно гэж харж байгаа өнцөг нь хэдий хугацааных вэ гэдгийг өөрөөсөө асуух хэрэгтэй. Цаг хугацаа мөнгөнөөс илүү үнэтэй гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Тиймээс мөнгөндөө хөрөнгө оруулж байна уу, цаг хугацаанд хөрөнгө оруулж байна уу гэдгийг бодох ёстой. Мөнгөө койнд оруулчихдаг, ханш нь унаад зарж чадахгүй түгжигдэнэ. Гэтэл тэр хугацаанд мөнгөөрөө юу хийж болох байсан бэ гэсэн асуулт гарна. Хөрөнгө оруулах нь буруу зүйл биш. Харин хэтрүүлбэл буруугаар эргэнэ. Тиймээс тэнцвэрийг нь хадгалах хэрэгтэй.

-УИХ-ын чуулганаар Виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн тухай хуулийг хэлэлцэх гэж байна. Та хуулийн төслийг нь олж үзсэн үү?

-Үзсэн.

-Хийх гэж буй зохицуулалт нь танд оновчтой санагдав уу?

-Хууль гаргахаас илүүтэй иргэдийнхээ блокчэйн технологи, крипто зах зээлийн талаарх мэдлэгийг дээшлүүлэх хэрэгтэй юм болов уу гэж бодсон. Блокчэйн шинэ технологи, крипто зах зээл бол бизнесийн хувилбар. Тиймээс дөнгөж хөгжиж эхэлж, сайтар боловсроогүй байна. Тухайлбал, блокчэйн технологи маш хурдтай хөгжиж, бид эцсийн хүрэх цэгийг нь тодорхойлох боломжгүй байна. Тиймээс хууль гаргахад эрт. Хөгжлийг нь хаашаа чиглүүлж байгааг мэдэхгүй учраас томьёолж, хуульчлах хэрэггүй. Хууль нь хөгжлийг хязгаарлачихвал яах вэ. Хөгжлийг нь тодорхойлох гэж оролдох биш, хамт алхаж, хөгжлийг нь анхаарах хэрэгтэй гэж бодож байна.

-Хуулийн төслийг уншаад токен гаргаж буй этгээд болон арилжиж буй биржийг хариуцлагажуулж, хянах гэж байна гэж ойлгосон. Хадгаламж зээлийн хоршоодын эзэд худал амлалт өгч, иргэдийн мөнгийг татан төвлөрүүлээд, хувьдаа завшин, хохироосон тохиолдол Монголд өмнө нь гарч байсан. Койн гаргаад иргэдийн мөнгийг хувьдаа завших вий гэж болгоомжлон хууль батлах гэж байгаа юм.

-Эрсдэл гэдэг зүйлийг бид ойлгох хэрэгтэй. Бидний амьдралын нэг хэсэг бол эрсдэл. Бид юу ч хийсэн эрсдэлтэй тулгарна. Харин эрсдэлийн түвшин өөр өөр байдаг. Бид аливаа зүйлийг ямар ч эрсдэлгүйгээр хийх боломжгүй. Цахим мөнгөн тэмдэгт, койн, токен гэх мэт хөрөнгө оруулалтын шийдэл хөгжиж байгаа учраас түв шин бүртээ эрсдэл дагуулна. Тиймээс гаргаж буй бүх койн, токены “White paper”, “Road map” гэж нэрлэдэг, юу хийх талаарх танилцуулгын төгсгөлд “Энэ бол эрсдэлтэй. Хөрөнгө оруулах нь таны сонголт. Шийдвэрээ зөв гаргана уу” гэж бичсэн байдаг юм. Нөгөө талаар Монголын нийгэм, эдийн засгийн байдал хүмүүс өндөр эрсдэлийг өөртөө авахаас аргагүй байдалд хүргэж буйг ойлгох хэрэгтэй. Банканд мөнгөө хадгалуулбал алдагдалтай, Монголд бизнес хийх хэцүү, бид гадаадад юу экспортлохоо мэдэхгүй байна, хувьцаа авъя гэхээр алга. Тиймээс эрсдэл үүрч хөрөнгө оруулахаас өөр сонголт алга. Асуудлыг нэг өнцгөөс харах хэрэггүй. Олон хүчин зүйл монголчуудыг эрсдэл үүрэхэд хүргэсэн.

-Өмнө нь тавьсан асуултаа илүү тодруулмаар санагдлаа. Монгол гарч буй койнууд бол койн биш гэдгийг ойлголоо. Тэгвэл койны экосистемийг ойлгуулахын тулд монголчуудын сайн мэдэх биткойны (bitcoin) жишээгээр тайлбарлаж өгнө үү?

-Монголчууд фэйсбүүк их ашигладаг. Тиймээс би хүмүүст крипто зах зээлийн мэдлэг, мэдээлэл өгөх зорилгоор “Khash rocket trading” нэртэй фэйсбүүк хуудас нээсэн. Одоогоор 10 800 орчим хүн намайг дагаж байна. Фэйсбүүк хуудсандаа крипто зах зээлийн талаар видео мэдээлэл оруулж, монгол хэлээрээ лайв хийдэг. Ингэхэд эх орондоо амьдарч буйгаас гадна гадаад байгаа монголчууд энэ зах зээлийн талаар ойлголт муутай нь анзаарагдаж байна. Фэйсбүүк хуудсандаа олон зүйлийн талаар мэдээлэл өгөхийг хичээж явна. Түрүүнд бид эцсийн бүтээгдэхүүний талаар ярьсан. Биткойн бол эцсийн бүтээгдэхүүн. Энэ койныг анх гаргаж ирсэн хүнийг хэн ч мэдэхгүй. Сатоши Накамото гэж япон нэртэй хүн гаргаж ирсэн гэдэг таамаг бий. Тэр нь нэг хүн үү, эсвэл бүлэг этгээд үү гэдгийг мэдэхгүй. Биткойныг санаачлагч интернэтэд байрших чөлөөт, тоон төлбөрийн системийг бий болголоо гэж хэлсэн байдаг. Энэ төлбөрийн систем хэд хэдэн зүйлээс бүрдэнэ. Нэгдүгээрт, биткойныг хадгалдаг, арилждаг, шилжүүлдэг хэрэглэгч бий. Хоёрдугаарт, олборлогчид гэж байдаг. Нийт зах зээлд 21 сая ширхэг биткойн гаргана. Одоогоор 18 881 000 биткойн зах зээлд эргэлдэж байна. Энэ тоо 21 сая болоход удахгүй. Магадгүй 2040 оны орчимд олборлож дуусна гэсэн таамаг бий. Яагаад биткойн олборлогч гэж нэрлэдгийг тайлбарлая. Би тань руу биткойн шилжүүллээ гэж бодъё. Энэ үйлдэл блокчэйн дээр бичигдэх ёстой. Тэгж байж албан ёсны гүйлгээ болж хувирна. Намайг гүйлгээ хийх үед тухайн мэдээллийг олборлогч нар хүчин чадал өндөртэй компьютер ашиглаж, ихээхэн цахилгаан эрчим хүч зарцуулж бичдэг. Биткойны шилжүүлгийн мэдээллийг хэн хамгийн хурдан, асуудалгүйгээр бичиж чадсан нь урамшуулал авдаг. Урамшуулал нь биткойн байдаг юм. Ус халуунд ууршиж үүл болоод хөрөхөөрөө бороо болон орж, газарт шингээд дахин ууршиж эргэлддэг байгалийн экосистемийг бид мэднэ. Үүнтэй адил биткойн сүлжээн дотроо байнга эргэдэг гэсэн үг. Энэ зүйлийг хийж чадсан бол койн болж байна гэж ойлгох хэрэгтэй.

-Блокчэйн технологи, түүнд суурилсан крипто зах зээл олон нийтэд шинэ ойлголт. Тиймээс танин мэдэхгүйн чанартай асуултууд тодруулж тавиад буйг ойлгоорой. Та койны сүлжээнд токеныг суурилуулан барьдаг гэж ярьсан. Энэ ойлголтыг лавшруулан тайлбарлаж өгөөч?

-Койн дээр суурилах процесс нь лего тоглоомтой адил. Мэдээжийн хэрэг хамгийн эхэнд өөрсдийн зохиож буй койноо сүлжээн дээрээ нь үүсгэх процессоос эхэлнэ. Тухайн сүлжээний өөрсдийн койныг үүсгэх хэсэг гэж байдаг юм. Нэг зүйлийг үзүүлье (комьютерт нээж үзүүлэв). “Metamask” гэж зүйл бий. Танд интернэт байвал үүнийг ашиглан өөрийн хэтэвчийг үүсгэх боломжтой. “Metamask” гэдэг программ бүх койнуудын экосистемтэй холбогдох хэтэвч болдог. Хүн бүр энэ программ дээр өөрийн хэтэвчээ нээх боломжтой. Та “Metamask”-ийг нээснээр блокчэйн технологийн үүдийг нээн орж байна гэсэн үг. Үүн дээр маш олон зүйлийг хийх боломжтой. “Metamask”-ийг нээснээр монголчууд дэлхийн тавцанд өөрийн хөрөнгийг эргэлдүүлэх боломж нээгдэж байгаа хэрэг. Цахим мөнгөн тэмдэгт арилжиж буй биржүүдэд бүртгүүлэхэд иргэний үнэмлэхээ үзүүлэх, утасны дугаараа холбох, и-мэйл хаягаар код аваад, түүнийгээ бичих ёстой гэх мэт олон шаардлагыг нь биелүүлдэг. Тэгвэл “Metamask”-т нууц үгээ бүртгүүлэн, баталгаажуулаад блокчэйн технологид суурилсан зах зээлийн арилжаанд оролцох боломж нээгдэнэ. Маш амархан. Энэ бол цэвэр төвлөрсөн бус блокчэйн гэсэн үг.

-Тэгэхээр “Metamask”-аар дамжуулж, койн худалдаж авах боломжтой байх нь.

-Тийм. “Metamask”-т хэтэвч нээснээрээ жинхэнээсээ блокчэйн технологид суурилсан крипто зах зээлд оролцох боломжтой болно гэсэн үг.

-Манайд гарч буй койнуудыг блокчэйн технологид суурилсан, суурилаагүй гэсэн маргаан тасрахгүй байна. Тэгэхээр дотоодын крипто биржүүдээс худалдаж авч байгаа койнууд блокчэйн технологид суурилаагүй гэсэн үг үү?

-Крипто биржүүд койн гаргах боломжтой. Тэдгээр нь “Ethereum”-ийн ч юм уу, “Binance”-ийн сүлжээн дээр харагддаг юм. Харин Монголд үйл ажиллагаа явуулдаг крипто биржүүд аккаунт дээр нь тоо л өгчихдөг. Жинхэнэ койныг нь өөрсдөө хадгалдаг. Биржийн программыг гаднаас хакердлаа гэж бодъё. Энэ тохиолдолд койн авсан хүмүүсийн бүх мөнгийг нь аваад явчихад ямар ч асуудалгүй. Койн нь жинхэнэ эзэндээ очоогүй учраас тэр. Ямарваа нэг юм болбол өндөр эрсдэлтэй.

-Вэб3 интернэтэд блокчэйн технологи суурилж, түүнийг хакердаж боддоггүй гэдэг. Тэгвэл манайд ажиллаж байгаа биржүүд программаа вэб2 дээр л хийчихсэн байх нь.

-Тийм. Вэб2 дээрээ банкны аппликэйшн шиг тоо өгчихдөг гэсэн үг. Цаад үндсэн мөнгийг нь өөрсдөө барьж байдаг.

-Хэрэв биржүүд программ, аппликэйшнээ блокчэйн технологид суурилуулж чадвал эрсдэлээ хаах юм байна.

-Тэгнэ. Хүмүүс өөрсдөө мөнгөө хянаж чаддаг болно. Та хадгаламж, зээлийн хоршоо харилцагчдадаа хохироосон талаар жишээ татсан. Тэр тохиолдолд хадгаламж, зээлийн хоршооны эзэн харилцагчдынхаа мөнгийг захиран зарцуулах эрхтэй байсан. Тиймээс өсгөж өгнө гэж хууран мэхэлж, мөнгийг нь аваад үрчихсэн хэрэг. Харин вэб3 интернэт хөрөнгө оруулагч бүр өөрийнхөө мөнгөнд эзэн болох боломжийг нээдэг. Нөгөөтээгүүр, энэ нь бидэнд бие даасан байдлыг суулгаж өгч байгаа юм. Ямар нэг зүйлээс хамааралгүй болгож байна гэсэн үг. Мөнгийг чинь өсгөж өгнө гэж байнга амлаад байна. Гэтэл чадахгүй бол яах вэ. Асар их асуудал гарна биз дээ. Тэгэхээр хөрөнгөдөө өөрөө эзэн болох уу, хэн нэгэнд найдах уу гэдгийг хүмүүс бодох хэрэгтэй. Монголчууд блокчэйн технологийг ашиглаж суръя гэж бодож байгаа бол “Metamask”-ийг мэддэг, ашигладаг байх хэрэгтэй.

-Зарим санхүүч энэ олон койн нурж унана, худалдаж авсан хүмүүс нь хохирно гэж анхааруулж байгаа. Монголчууд төөрөгдөлд ороод, өндөр эрсдэлтэй зүйл рүү хошуураад байна уу?

-Төөрөгдүүлж байна гэж үзэхээсээ өмнө зах зээлд гаргасан койнууд юм хийхийг хичээж, болгож бүтээнэ гэж бодож байгаа байх. Гэвч стандартын дагуу хийдэг хүн, экперт Монголд алга. Энэ тохиолдолд олон нийт болгоомжтой байх хэрэгтэй. Хөрөнгө оруулалт бол орон сууц, машин унаагаа зарж хийдэг зүйл биш. Бага, багаар суралцах хэрэгтэй. Монголчууд зөв зүг рүү харж байна. Гэхдээ буруу өнцгөөс нь хараад байна. Зөв өнцгөөс харахын тулд мэдлэг, туршлагатай болох шаардлагатай. Дамын наймаа хийж, нэгээс авч, нөгөөд үнэ нэмж зардаг сэтгэхүйгээр крипто зах зээлийг харах нь буруу. Ядаж энэ койныг ямар нэг зүйлд ашиглаж болох уу гэдгийг харах хэрэгтэй.

-Төлбөрийн хэрэгсэл гэдэг утгаар нь ингэж хэлж байна уу. Койн бол төлбөрийн хэрэгсэл биш гэж манай улсын санхүүгийн зохицуулах байгууллагууд үздэг. Бусад улсад ч ингэж үзэж байгаа. Гэтэл та төлбөрийн хэрэгсэл гэдэг өнцгөөс нь хардаг бололтой.

-Төлбөрийн хэрэгсэл биш гэж үзэх хандлага түгээмэл. Гэхдээ өөрчлөгдөж байгаа. Би койн төлбөрийн хэрэгсэл гэдгийг маш итгэлтэйгээр хэлнэ. Олон хүн койн сайн суурьтай, үнэ цэнтэй зүйл биш учраас төлбөрийн хэрэгсэл болохгүй гэж ярьж байж магадгүй. Миний хувьд үнэ цэнтэй зүйл. Блокчэйн бидэнд гурван зүйл өгч байгаа. Нэгдүгээрт, цэвэр математикт суурилсан. Тиймээс математик бидэнд худлаа хэлэхгүй. Хоёрдугаарт, төлбөрийн хэрэгсэл, гуравдугаарт санхүүгийн эрх чөлөө өгч байна. Төр, банк хоёр байсан цагт хүн хэзээ ч санхүүгийн эрх чөлөөнд хүрч чадахгүй.

-Бид дэлгүүр ороод, койноор талх худалдаж авч чадаж байна уу гэвэл үгүй. Бидэнд койн санхүүгийн эрх чөлөөг мэдрүүлж чадахгүй байна. Тэгэхээр амьдралаас хахь ондоо харь гаргийн хүн гэдэг шиг сонсогдохоос аргагүй биз дээ.

-Монголын хувьд бол тийм. Эль Сальвадор улс энэ оны эхээр биткойныг үндэсний мөнгөн тэмдэгтээ болгосон. Италийн Женевт уран зургийн дуудлага худалдаанд “Ethereum”-ээр тооцоо хийхийг зөвшөөрсөн тохиолдол гарлаа. Тэгэхээр би койн бол төлбөрийн хэрэгсэл, үнэ цэн гэдгийг хэлье.

Дэлгэрэнгүй ...

Эдийн засаг

“Moody’s” агентлаг Монгол Улсын зээлжих зэрэглэлийг ”В2,тогтвортой” хэмээн үнэллээ

Нийтэлсэн

-

Нийтэлч

Олон улсын зээлжих зэрэглэл тогтоогч “Moody’s” агентлаг өнөөдөр Монгол Улсын зээлжих зэрэглэлийг 9 жилийн дараа ”В2, тогтвортой” болж сайжирсныг зарлалаа.
Өмнөх сард олон улсын зээлжих зэрэглэл тогтоогч “Fitch” агентлаг Монгол Улсын зээлжих зэрэглэлийг “В+тогтвортой”, “S&P” агентлаг “В+эерэг” гэж үнэлснээ дараалан зарлаж байсан юм.
Харин “Moody’s” агентлаг Монголын Улсын зээлжих зэрэглэлийн үнэлгээ “B2, Тогтвортой” болж сайжрахад дараах хүчин зүйлс нөлөөлснийг онцолжээ.
Ингэхдээ Засгийн газрын өрийн дарамтыг сүүлийн жилүүдэд тогтвортойгоор бууруулсан, Өрийн зохистой удирдлага, төсвийн сахилга батын үр дүнд Засгийн газрын ирэх жилүүдийн дахин санхүүжилтийн эрсдэл буурсан, Эдийн засаг тогтвортойгоор өсөж, ДНБ-ий хэмжээ болон түүний бодит өсөлт нэмэгдсэн хэмээн тайланд дурдсан байна.
Манай улсын хувьд өнгөрсөн хугацаанд дэлхий нийтийг хамарсан цар тахал, геополитикийн зэвсэгт мөргөлдөөний сорилттой он жилүүдэд Засгийн газраас авч хэрэгжүүлсэн санхүү, төсвийн сахилга бат, өрийн удирдлагын оновчтой бодлогын үр дүнд зээлжих зэрэглэлийг бууруулахгүйгээр тогтвортой хадгалсан учраас олон улсын нэр хүнд бүхий 3 агентлагийн үнэлгээг ийнхүү авч чадлаа.
Зээлжих зэрэглэл нь тухайн улсын төр, хувийн хэвшил, банк санхүүгийн байгууллагын гадаадын хөрөнгө оруулалт татах, хөрөнгө оруулалтын зардлыг бууруулахад нөлөөлдөг тул эдийн засгийн хөгжлөө дэмжих, тогтвортой өсөлтийг бий болгоход чухал ач холбогдол өндөр үзүүлэлт юм.
Мөн Засгийн газрын гадаад бондуудын үнэ цэнэ нэмэгдэх төдийгүй бусад арилжааны банкууд, хувийн хэвшлийн компанийн зээлжих зэрэглэл дагаж сайжрах нөхцөл бүрдэж байгаа юм гэж Монгол Улсын Сангийн яамнаас мэдээллээ. 
Дэлгэрэнгүй ...

Эдийн засаг

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК дотоодын зах зээлд гаргасан бондын төлбөрөө бүрэн төлж барагдуулжээ

Нийтэлсэн

-

Нийтэлч

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК хэрэгжүүлж буй төсөл, хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлэх зорилгоор 2021-2022 онд дотоодын зах зээлд төгрөгийн болон ам.долларын “ЭТТ-БОНД”-ыг нээлттэй гаргасан. Тодруулбал, төгрөгийн 6.2 сая ширхэг бонд арилжиж 620.0 тэрбум төгрөг, ам.долларын 0.6 сая ширхэг бонд арилжиж 64.2 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт тус тус татан төвлөрүүлсэн.
Татан төвлөрүүлсэн төгрөг болон ам.долларын “ЭТТ-бонд”-ын үндсэн төлбөр болох 802.8 тэрбум төгрөгийг 177.7 тэрбум төгрөгийн хүүгийн хамт нийт 980.4 тэрбум төгрөгийг өөрийн эх үүсвэрээр хугацаанд нь буюу 2024 онд бүрэн төлж барагдууллаа.
Нийт төлсөн бондын төлбөр болох 980.4 тэрбум төгрөгийг эргэн төлөх хуваарийн дагуу 15.6 тэрбум төгрөгийг 2021 онд, 74.7 тэрбум төгрөгийг 2022 онд, 552.6 тэрбум төгрөгийг 2023 онд, 337.6 тэрбум төгрөгийг 2024 онд тус тус төлсөн байна.
Ингэснээр “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК дотоодын зах зээлд төсөл хөтөлбөр санхүүжүүлэхээр гаргасан ЭТТ-бондын төлбөрийг хүүгийн хамт хугацаанд нь өөрийн эх үүсвэрээр бүрэн төлж барагдуулан бондын өр, төлбөргүй боллоо.
Дэлгэрэнгүй ...

Эдийн засаг

Монголбанк: Аравдугаар сард 1.9 тонн үнэт металл худалдан авлаа

Нийтэлсэн

-

Нийтэлч

Монголбанк 2024 оны 10 дугаар сард 1,902.5 кг үнэт металл худалдан авч, оны эхнээс өссөн дүнгээр 14.1  тонн үнэт металл худалдан аваад байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулбал 0.6 хувиар буурсан үзүүлэлт байна.
Оны эхнээс өссөн дүнгээр Дархан-Уул аймаг дахь Монголбанкны хэлтэс 670.9 кг, Баянхонгор аймаг дахь Монголбанкны хэлтэс 1,085.7 кг үнэт металл тус тус худалдан авсан байна.


Монголбанкны үнэт металл худалдан авах үнийг дэлхийн зах зээл дээрх үнээр тогтоодог. 2024 оны   10 дугаар сард алт худалдаж авах дундаж үнэ 292,856.04 төгрөг байв.

Дэлгэрэнгүй ...
Сутралчилгаа
Улс төр14 цаг өмнө

“Анхдугаар Үндсэн хуулийн мөн чанар, агуулга, ач холбогдол” сэдвээр улс орон даяар хичээл зааж байна

Улс төр15 цаг өмнө

Боомтын сайд “Тавантолгой төмөр зам” ХХК-ийн үйл ажиллагаатай танилцав

Дэлхий дахинд15 цаг өмнө

АНУ-ын зарим мужид цас, бороо холилдон орж, хоёр хүн амь насаа алджээ

Энтертайнмент15 цаг өмнө

“Болор цом-42” наадамд оролцох найрагчдын нэрс тодорлоо

Энтертайнмент16 цаг өмнө

Циркийн уран нугараач Э.Лхагва-Очир Алтан цомын эзэн боллоо

Нийгэм16 цаг өмнө

Улс тунхагласны баяраар зарим хилийн боомтууд амарна

Нийгэм16 цаг өмнө

Ой модны салбар үүсэж хөгжсөний 100 жилийн ойн барилдаанд улсын начин Л.Энхсаруул түрүүллээ

Нийгэм16 цаг өмнө

Аюулт үзэгдэл, ослын 115 удаагийн дуудлагаар үүрэг гүйцэтгэжээ

Нийгэм16 цаг өмнө

Т.Даваадалай: Автомашины импортыг хязгаарлаагүй, улсын дугаар авах шалгуур үзүүлэлтээ л биелүүлэх ёстой

Нийгэм4 өдөр өмнө

О.Алтангэрэл: Шаардлага хангасан дээд боловсролтой залуус хоёр жилийн хөтөлбөрт хамрагдаж офицер болох боломжтой

Нийгэм4 өдөр өмнө

“Мэргэжлийн ангийн дүрэм”-ийг баталж, захиргааны хэм хэмжээний актад бүртгүүллээ

Улс төр4 өдөр өмнө

Дата, өгөгдлийн бие даасан байдлыг бүрдүүлнэ

Бусад4 өдөр өмнө

Их, дээд сургуулиудын академик эрх чөлөөг хангаж, өмчийн хэлбэр харгалзалгүйгээр дэмжин ажиллана

Нийгэм5 өдөр өмнө

Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд газар хөдөллөө

Дэлхий дахинд5 өдөр өмнө

Канад улсын баруун бүс нутгийн Саскачеван, Манитоба мужид 30 см зузаан цас оржээ

Нийгэм5 өдөр өмнө

Сумын цолтон залуу бөхчүүдийн барилдааны цахим бүртгэл эхэллээ

Нийгэм5 өдөр өмнө

Хог шатсан дуудлага нэмэгдэх хандлагатай байна

Нийгэм5 өдөр өмнө

Сонгинохайрхан дүүргийн 75 өрхийн цахилгааны монтажийг шинэчиллээ

Нийгэм5 өдөр өмнө

Тэмбүүгийн өвчлөл 154 тохиолдлоор өсжээ

Улс төр5 өдөр өмнө

Мал аж ахуйн салбарын нэмүү өртөг, хүртээмжтэй хөгжлийг дэмжих санамж бичиг байгууллаа

Нийгэм5 өдөр өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд хүүхдийн амбулаториуд уртасгасан цагаар ажиллаж байна

Улс төр5 өдөр өмнө

“Эрүүдэн шүүлт тулгах, хүнлэг бус, хэрцгий хандахаас ангид байх хүний эрхийн хэрэгжилт”-ийн талаарх хяналтын сонсгол боллоо

Улс төр5 өдөр өмнө

Ж.Баясгалан: Өндөр настнууд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд халамж авахаасаа илүү боломж олдвол хөдөлмөрлөхийг хүсдэг

Улс төр5 өдөр өмнө

“Эрдэнэс Монгол” нэгдэлд хэрэгжих дараагийн реформыг дэмжлээ

Улс төр6 өдөр өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2025 оны Төсвийн тухай хуульд бүхэлд нь хориг тавилаа

Улс төр6 өдөр өмнө

Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн дүрмийг шинэчлэн баталлаа

Нийгэм6 өдөр өмнө

Төрийн албаны ерөнхий шалгалт эхэллээ

Улс төр6 өдөр өмнө

Аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх үндэсний хорооны ээлжит хуралдаан болов

Нийгэм6 өдөр өмнө

Орц, гарц хааж, дулааны шугамыг эвдсэн барилгын компанийн үйл ажиллагааг түр зогсоолоо

Нийгэм6 өдөр өмнө

“Эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенц”-ыг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн ажлуудыг үнэлэх хэлэлцүүлэг боллоо

24 баримт6 жил өмнө

“MCS” хэмээх эзэнт гүрний эцэг болсон Ж.Оджаргалын 24 баримт

Эдийн засаг4 жил өмнө

“Гоо брэнд”-ийн онцлох 24

Бусад4 жил өмнө

ХӨГШРӨЛТИЙН ЭСРЭГ ХАМГИЙН ҮР ДҮНТЭЙ ТАРИЛГА ЭМЧИЛГЭЭ БОЛ SMART PRP

24 баримт6 жил өмнө

М.Энхболдын улс төрд сойсон тод од

Бусад6 жил өмнө

Хагасайн өдөр буюу бямба гаригт Улаанбаатарт бороо орно

Улс төр4 жил өмнө

Р.Батжаргал: Анхны жил 23-хан сая төгрөг өгч, нүүр улайлгаж байлаа. Одоо гуйхаа ч больсон

Эдийн засаг5 жил өмнө

ЭТТ ХК: Нэг сая орчим иргэний 1072 хувьцааны ногдол ашгийг шилжүүлээд байна

Энтертайнмент4 жил өмнө

Д.Пүрэвдорж:  Чингис шүлэг

Улс төр6 жил өмнө

М.Энхболд албан тушаалаасаа огцрохоор болжээ

Энтертайнмент6 жил өмнө

Харбины мөсөн баримлын тэмцээнд Монголын баг түрүүлжээ

Энтертайнмент6 жил өмнө

Нүцгэн төрхөө дэлгэцнээ мөнхөлсөн Б.Батмаагийн гэрэл зургаас

24 баримт3 жил өмнө

Тэргүүн хатагтай Баттулга асан Анжелика

Улс төр6 жил өмнө

Гэрлийн хурдаар хөрөнгөжсөн Ж.Мөнхбатын дараагийн нууц байшин

Энтертайнмент6 жил өмнө

Дуучин А.Түмэн-Өлзий нөхрөөсөө салж, ганц бие болсноо зарлалаа

24 баримт6 жил өмнө

Дуучин А.Хишигдалай /24 Фото/

Улс төр6 жил өмнө

С.Эрдэнэ ерөнхий сайд болно…

Дэлхий дахинд5 жил өмнө

Хятад муур, нохой, сарьсан багваахай зардаг захуудаа нээж эхэллээ

Нийгэм6 жил өмнө

Бодь группийн Л.Болдхуяг, Богд банкны гүйцэтгэх захирал Г.Саруул нарын офшор данс ил боллоо

Улс төр6 жил өмнө

Ж.Батзандан амаа барив

24 баримт6 жил өмнө

Жүжигчин Цэрэнболд: “Нэр алдарт хүрлээ гээд эхнэрээ солидог, голдог эр хүн би биш

Улс төр6 жил өмнө

Сахал Бат-Эрдэнэ Дамбын Хишгээд базуулжээ

Бусад6 жил өмнө

Э. Бат-Үүл, М.Сономпил нарын хэрэг шүүхэд шилжжээ

Улс төр6 жил өмнө

У.Хүрэлсүх дөрвөн гишүүнд УИХ-ын дарга болох санал тавьжээ

Улс төр6 жил өмнө

Говь-Алтай аймгийн ИТХ-ын даргын суудлыг булаасан Л.Батжаргал ял сонсох бололтой

Бусад6 жил өмнө

Өнөөдрийн халуухан зургууд… 18+

Нийгэм6 жил өмнө

Ус, дулааны төлбөр дээр хууль бус төлбөр нэмдэг байсныг илрүүлжээ

Нийгэм6 жил өмнө

Засгийн газрын 182 дугаар тогтоолтой холбогдуулан Нийслэлд мөрдөгдөх Хан-Уул дүүргийн Газрын үнэлгээний бүсийн хил хязгаарын санал авч байна

24 баримт5 жил өмнө

Өвгөн партизаны ач хүүд  цулбуураа атгуулсан алтайчууд

Улс төр6 жил өмнө

Б.Чойжилсүрэн гишүүн хувийн бизнестээ 19 тэрбум төгрөг завшсан уу?

Энтертайнмент6 жил өмнө

Маргааш “АЛУНГОО-2018” цомын эздийг өргөмжилнө

Нийгэм3 сар өмнө

“Улаанбаатар хот-Духуа инженеринг дэд бүтцийн хөгжлийн форум” эхэллээ

Нийгэм3 сар өмнө

Багануур дүүрэгт 50 мВт хүчин чадалтай Батарей хураагуурын станц барих ажлыг эхлүүллээ

Нийгэм5 сар өмнө

Уяанаасаа алдуурсан нохой 7-8 насны 2 хүүхдийг хазаж гэмтээсэн байна

Нийгэм5 сар өмнө

74 ширхэг түүх соёлын болон бурхан шашны эд өлгийн зүйл хулгайлсныг илрүүллээ

Бусад6 сар өмнө

Нэр дэвшигчдийн бүртгэл, сонгууль зохион байгуулалтын талаар Сонгуулийн ерөнхий хорооноос мэдээлэл хийлээ

Эдийн засаг7 сар өмнө

Монголбанкнаас Мөнгөний бодлогын шийдвэрийг танилцуулж байна

Нийгэм8 сар өмнө

Гал түймрийн аюулаас сэрэмжлэхийг онцгойлон анхаарууллаа

Эдийн засаг10 сар өмнө

Даатгалын тухай хуулийн төслийг шинэчилж, осол гамшгийн үед төсвийн мөнгөөр хохирол барагдуулдаг байдлыг багасгана

Бусад11 сар өмнө

Хөгжлийн банкны “Самурай” бондын өрийг хугацаанд нь төлж барагдуулахтай холбоотой өрийн дэвтэрт гарын үсэг зурж байна

Бусад11 сар өмнө

Томуу, томуу төст өвчний нөхцөл байдал, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд тулгарч буй асуудлын талаар

Нийгэм12 сар өмнө

Томуу, томуу төст өвчний нөхцөл байдлыг танилцуулж байна

Бусад1 жил өмнө

Нийслэлийн нийтийн тээвэрт хийсэн парк шинэчлэл, худалдан авалтуудын материалыг АТГ-т шалгуулна

Нийгэм1 жил өмнө

Нийслэлийн Засаг даргад нэр дэвшүүлэх асуудлыг хэлэлцэж байна

Бусад1 жил өмнө

Олон тооны мал хулгайлах гэх хэргийн шүүх хуралдаан болж байна

Нийгэм1 жил өмнө

“Хөгжлийн банк”-ны гэх гэм буруугийн шүүх хурал 45 дахь өдрөө үргэлжилж байна

Нийгэм1 жил өмнө

Хөгжлийн банкны шүүх хурал 40 дэх өдрөө үргэлжилж байна

Улс төр2 жил өмнө

Гэрэгэ бондын төлбөрийг бүрэн төлж барагдууллаа

Нийгэм2 жил өмнө

“Хөгжлийн банк”-ны гэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан /шууд/

Бусад2 жил өмнө

“Хөгжлийн банк”-ны гэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан /шууд/

Улс төр2 жил өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаас гаргасан шийдвэрийг танилцуулж байна

Бусад2 жил өмнө

“Хөгжлийн банк”-ны гэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан /шууд/

Нийгэм2 жил өмнө

“Хөгжлийн банк”-ны гэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан /ШУУД/

Улс төр2 жил өмнө

Ж.Ганбат: Онцгой дэглэм тогтоосноос хойш нүүрс экспорт 2 дахин борлуулалтын орлого 3,9 дахин өссөн

Бусад2 жил өмнө

Засгийн газрын хуралдаанаас гаргасан шийдвэрийг танилцуулж байна

Улс төр2 жил өмнө

Засгийн газрын хуралдаанаас гаргасан шийдвэрийг танилцуулж байна

Эдийн засаг2 жил өмнө

МОНГОЛБАНК: Бодлогын хүүг хэвээр хадгалах шийдвэр гаргалаа

Улс төр2 жил өмнө

Засгийн газрын хуралдаанаар гаргасан шийдвэрийг танилцуулж байна

Улс төр2 жил өмнө

УИХ-ын 2023 оны Хаврын ээлжит чуулганы нээлт

Нийгэм2 жил өмнө

ШӨХТГ-аас “Олон улсын хэрэглэгчийн өдөр”-т холбогдуулан мэдээдэл хийж байна

Улс төр2 жил өмнө

Засгийн газрын зүгээс байгуулагдсан “Шүгэл” ажиллагааны ажлын хэсгээс мэдээлэл өгч байна

Сав шим