Эдийн засаг
Эдийн засаг өссөн ч хүртээмжгүй байна

Бөөний болон жижиглэн худалдаа, машин мотоциклийн засвар үйлчилгээ нь Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлтийг бүрдүүлэгч хоёр дахь том хүчин зүйл. Өөрөөр хэлбэл тус салбар уул уурхайн дараа хоёрт жагсаж байна.График 1, ДНБ юу юунаас бүрддэг вэ, 2013-2018 он, Эх сурвалж: ҮСХГэвч тэрхүү жижиг бизнес эрхлэгчдэд олон талын хүндрэл байнга учирч байгааг Эдийн засгийн судалгаа, сургалтын хүрээлэнгийн захирал С.Дэмбэрэлийн “Монголын эдийн засгийн өсөлт, инфляцын дүн шинжилгээ” судалгаа харуулсан юм.Хүснэгт. Жижиг, дунд бизнесийн түүвэр судалгааны нэгдсэн дүнЭх сурвалж: Монголбанкны ЖДҮ-ийн түүвэр судалгааХүснэгтэд харуулсанчлан долоон үзүүлэлт бүгд “-” утгатай байгаа нь байдал ямар муу болохыг илтгэнэ. Тодруулбал, судалгаанд оролцсон жижиг, дунд бизнес эрхлэгчидвалютын ханшулс төрийн байдалтөрийн байгууллагуудын үйлчилгээхэрэглэгчдийн худалдан авах чадварзээлийн хугацаа, хүүзам тээврийн хөгжилзээлийн хүүний зардал тэдний үйл ажиллагаанд хамгийн чухал болохыг илүүтэй онцолжээ.Хэдийгээр сүүлийн гурван жилд эдийн засаг өсөлттэй, сайжирсан хэмээн албаныхан үзэж байгаа ч иргэдийн амьдрал бодит байдал дээр сайжрахгүй байгаа нь өсөлт хүртээмжтэй биш байгаатай холбоотой хэмээн С.Дэмбэрэл тайлбарласан.Тэрбээр “Эдийн засгийн өсөлтийг хэт тоон утгаар хараад байна. Гэвч доторх үзүүлэлтүүдийг нь сайтар харах хэрэгтэй. Тухайлбал, 2015-2018 оны Монгол Улсын эдийн засгийн нөхцөл байдал тоон утгаараа өссөн харагдаж байгаа ч бүрэн утгаараа өссөн үү гэвэл үгүй. Тухайлбал, 2018 онд эдийн засгийн өсөлт 6.9%-иар өссөн ч уг өсөлтөд эзлэх хөрөнгө оруулалт маш бага хувьтай байгаа юм.ҮСХ-ны судалснаар өрхийн орлого нэмэгдэж байгаа ч инфляцтай холбоотойгоор зарлага түүнээс хурдтай өсөж байгаа нь анзаарагдсан” хэмээн хэлэв.Монгол Улсын ДНБ-ий судалгааг тэрбээр сүүлийн 71 улирлын байдлаар тооцож үзсэнээ дурдав. Ингэхдээ ДНБ-д оруулж тооцдог “Бүтээгдэхүүний цэвэр татвар”-ын үзүүлэлтүүдийг хасаж тооцоход манай улсын эдийн засгийн өсөлт буурах хандлагатай байсан нь ажиглагджээ. Тиймээс бизнес эрхлэгчдэд таатай орчин бүрдүүлж, төр оролцох шаардлагагүй зүйлдээ оролцохгүй байх нь эдийн засгийн өсөлтөд дэмтэй гэдгийг хэлсэн юм. Учир нь Монгол Улсын эдийн засгийн орчин сайтай байгаа жилүүдэд компаниудын борлуулалт сайн бөгөөд бэлэн бүтээгдэхүүний үлдэгдэл багатай явж ирсэн болохыг онцлов.

Эдийн засаг
Үхрийн цул махны үнэ өсөж 22947 төгрөг болжээ

Нийслэлийн статистикийн газраас махны үнийн мэдээллийг танилцууллаа. Тодруулбал, 2025 оны 04 дүгээр сарын 14-ны өдрийн байдлаар хонины ястай мах нэг килограмм нь дунджаар 17498 төгрөг, үхрийн ястай мах нэг килограмм нь дунджаар 19990 төгрөгийн үнэтэй тус тус худалдаалагдаж байна.
Өмнөх долоо хоногтой харьцуулахад үхрийн ястай махны үнэ 0.4 хувиар өсөж 19990 төгрөг, үхрийн цул махны үнэ 1.4 хувиар өсөж 22947 төгрөгийн дундаж үнэтэй байна.
Эдийн засаг
Уул уурхай олборлолт 857.6 тэрбум төгрөгөөр өсжээ

Аж үйлдвэрийн салбарын нийт үйлдвэрлэл 2025 оны эхний улирлын урьдчилсан гүйцэтгэлээр 7.9 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 1.1(17.0%) их наяд төгрөгөөр өсчээ. Үүнд уул уурхай олборлолт 857.6 (18.6%) тэрбум төгрөг, цахилгаан хий, уур, агааржуулалтын салбар 169.5(27.2%) тэрбум төгрөгөөр тус тус өссөн нь голлон нөлөөлжээ.
Уул уурхай, олборлох аж үйлдвэрийн салбарын нийт үйлдвэрлэл 2025 оны эхний улирлын урьдчилсан гүйцэтгэлээр 5.5 их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 857.6 (18.6%) тэрбум төгрөгөөр өсөхөд металлын хүдэр олборлолт 614.0(27.2%) тэрбум төгрөг, чулуун болон хүрэн нүүрс олборлолт 234.4(11.8%) тэрбум төгрөгөөр тус тус өссөн нь голлон нөлөөлсөн байна.
Уул уурхай, олборлох аж үйлдвэрийн салбарт хүрэн нүүрс, цайрын баяжмал, төмрийн хүдэр, зэсийн баяжмал металл агуулгаараа, хайлуур жонш, хайлуур жоншны баяжмалын биет хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 3.2-38.8 хувиар өсөж, харин цэвэршүүлээгүй алт, газрын тос, мөнгөний баяжмал, чулуун нүүрс, баяжуулсан нүүрс, төмрийн хүдрийн баяжмал 8.5-32.0 хувиар буурчээ.
Боловсруулах аж үйлдвэрийн салбарт ус, ундаа жүүс,шингэн сүү, янжуур тамхи зэрэг гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн биет хэмжээ 6.4-56.0 хувиар өсөж, харин металл бэлдэц, самнасан ноолуур, шохой, нүүрсэн шахмал түлш, цэвэр спирт, цагаан архи, катодын зэс,гурил, цемент, ноолууран сүлжмэл эдлэл, малын мах зэрэг гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл 2.3 -28.9 хувиар буурсан байна.
Эдийн засаг
Нүүрсний экспортын биет хэмжээ багасжээ

Нүүрсний экспортын биет хэмжээ энэ оны эхний 3 сарын байдлаар 15.8 сая тоннд хүрч, өмнөх оны мөн үеийнхээс 1.9 сая тонноор багасжээ.
Дэлхийн зах зээлд нүүрсний үнэ буурснаас экспортын орлого өмнөх жилийн мөн үеийнхээс 934 сая ам.доллароор багассан байна. Энэ оны эхний 3 сарын нүүрсний экспортын орлогыг өмнөх оныхтой харьцуулахад үнийн нөлөөгөөр 715 сая, биет хэмжээний нөлөөгөөр 220 сая ам.доллараар багассаныг Гаалийн Ерөнхий газар мэдээлсэн.
Дээрх хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр гадаад валютын эрэлт ч нэмэгджээ. Банкуудаас гадаад валютын дуудлага худалдаанд өнгөрсөн оны 4 дүгээр улиралд 7 хоногт дунджаар 165 сая ам.доллар худалдан авах санал ирж байсан бол тус хэмжээ нь энэ оны эхний улиралд 192.0 сая ам.доллар болж, 27 сая ам.доллароор өсөв. Монголбанк энэ оны эхний улиралд эрэлт, нийлүүлэлтийн богино хугацааны зөрүү, түүнээс үүдэлтэй ханшийн огцом хэлбэлзлийг багасгах, стратегийн ач холбогдолтой бараа бүтээгдэхүүний төлбөрийг саадгүй хийхээр валютын дуудлага худалдааг долоо хоногт 2 удаа зохион байгууллаа. Улирлын шинжтэй валютын урсгалын богино хугацааны зөрүүнээс үүдэлтэй төгрөгийн ам.доллартой харьцах ханш энэ оны эхний улиралд оны эхнээс хойш 2.5 хувиар суларсан байна.
Түүнчлэн, манай улсын гадаад валютын улсын нөөц 5 тэрбум ам.доллар байна. Монголбанкны төсөөллөөр энэ он дуустал улирлын онцлогоо дагаад уул уурхайн салбарын идэвхжил, ноос, ноолуур, аялал жуулчлалын үйлчилгээнээс орох валютын урсгал нэмэгдэх, ирэх оны 4 дүгээр сар хүртэл төлөхөөр хүлээлгэж буй томоохон гадаад өр төлбөр байхгүй учир цаашид төлбөрийн тэнцлийн алдагдал буурах хүлээлттэй байгааг төв банк мэдээлжээ.